دانشگاه تربیت مدرس جستارهای زبانی 2322-3081 مقالات آماده انتشار 2026 01 21 Process-Oriented Meaning Analysis in Persian Poetry: Introducing the Semantic Movement Model Based on Cognitive Linguistics تحلیل فرآیندمحور معنا در شعر فارسی: معرفی مدل حرکت معنایی بر پایه زبان‌شناسی شناختی 28123 10.48311/lrr.2026.114593.0 FA فریبا نوری دکترای زبان‌شناسی، استادیار مدعو، مرکز آموزش زبان فارسی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران 0000-0003-3057-3689 Journal Article 2025 04 01 This article examines the gradual formation and transformation of meaning in contemporary Persian poetry and proposes an analytical framework entitled Semantic Movement Analysis in Poetry. Moving beyond static and unit based approaches, the study conceptualizes the poem as a dynamic structure in which meaning unfolds through a temporally organized process shaped by the interaction of linguistic, imagistic, and conceptual elements. The study adopts a qualitative, close reading methodology and analyzes three poems representing different poetic forms—free verse, Nimaic, and classical. The analyses reveal that poetic meaning develops through a recurrent processual pattern consisting of five interrelated stages: Initiation, Expansion, Suspension, Consolidation, and Resolution. The proposed model is grounded in key concepts of Cognitive Linguistics, including mental spaces, conceptual blending, image schemas, and conceptual metaphor. It reconstructs semantic movement as an experience based and reader engaging process capable of accounting for semantic fluidity, moments of tension, and different modes of resolution, ranging from relative closure to conceptual openness. The findings suggest that Semantic Movement Analysis in Poetry offers a flexible and process oriented framework for cognitive poetic analysis, with potential applicability to Persian poetry as well as other poetic traditions. این مقاله به بررسی روند شکل‌گیری و تحول تدریجی معنا در شعر معاصر فارسی می‌پردازد و چارچوبی تحلیلی با عنوان «تحلیل حرکت معنایی در شعر» پیشنهاد می‌کند. برخلاف رویکردهای ایستا و واحدمحور، این پژوهش شعر را به‌منزلۀ ساختاری پویا در نظر می‌گیرد که معنا در آن از خلال فرایندی زمان‌مند و در تعامل میان عناصر زبانی، تصویری و مفهومی پدیدار می‌شود. پژوهش با روش کیفی و تحلیل درون‌متنی انجام شده و سه شعر از سه قالب متفاوت ــ سپید، نیمایی و کلاسیک ــ به‌عنوان مطالعۀ موردی بررسی شده‌اند. تحلیل این نمونه‌ها نشان می‌دهد که معنا در شعر از طریق الگویی فرآیندی شکل می‌گیرد که شامل پنج مرحلۀ پیوسته و درهم‌تنیده است: آغاز، گسترش، تعلیق، تثبیت و فرود. مدل پیشنهادی بر مفاهیم بنیادین زبان‌شناسی شناختی، از جمله فضاهای ذهنی، آمیختگی مفهومی، طرحواره‌های تصویری و استعاره مفهومی استوار است و حرکت معنا را همچون فرایندی تجربه‌محور و خواننده‌درگیر بازسازی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که این چارچوب می‌تواند سیالیت معنایی، لحظات تعلیق، و گونه‌های متنوع فرود ــ از پایان‌های بسته تا گشودگی‌های مفهومی ــ را به‌صورت نظام‌مند تبیین کند. «تحلیل حرکت معنایی در شعر» ظرفیت آن را دارد که به‌عنوان الگویی فرآیندمحور در نقد شناختی شعر فارسی و دیگر سنت‌های شعری به‌کار رود.