دانشگاه تربیت مدرس جستارهای زبانی 2322-3081 مقالات آماده انتشار 2026 02 11 Semiotics of Meaning: The Formation of Meaning in the Safavid Salvation Discourse—Body and Calamity as Meaningful Agents نشانه‌معناشناسی تکوین معنا در گفتمان نجات صفوی: بدن و بلا به‌مثابه کنش‌های معنایی 28219 10.48311/lrr.2026.118617.83047 FA علی منوچهری پژوهشگر پسادکتری گروه تاریخ دانشگاه تبریز 0000-0002-9055-4001 علیرضا کریمی گروه تاریخ دانشگاه تبریز Journal Article 2026 01 03 The Safavid period constitutes a foundational moment in Iranian history in which dominant religious and political discourses were rearticulated through close entanglement with embodied lived experiences and collective encounters with calamities and diseases. In this context, salvation was not understood merely as a theological doctrine or an eschatological promise, but as a meaning-generating process realized through actions, rituals, suffering, and the human body. Analysis of the Safavid discourse of salvation therefore requires an approach capable of examining mechanisms of meaning formation at both the discursive level and the level of embodied presence. Drawing on discursive semiotics and, in extension, the semiotics of the body, this study explores how meaning is constituted through interaction between body and calamity in the Safavid discourse of salvation. Within this framework, the body is not treated as a passive or purely biological entity, but as an active site of signification and a central arena for the actualization of meaning. Through bodily contact, pain, illness, and participation in sacred rituals, meaning is translated from abstract doctrinal formulations into lived experience.Methodologically, the study adopts a qualitative approach based on documentary analysis of historical sources, travel accounts, and Safavid-period texts. The findings demonstrate that calamity functions as an active and compelling event, while the body serves as the surface upon which meaning is inscribed and rendered intelligible. Through their continuous interaction, salvation is transformed from an abstract notion into an embodied, sacred, and experientially accessible reality. Meaning emerges through embodied interaction rather than pre-given doctrine or belief. دوره‌ی صفویه از مقاطع بنیادین تاریخ ایران است که در آن، گفتمان دینی و سیاسی حاکم، در پیوندی تنگاتنگ با تجربه‌های زیسته‌ی بدن‌مند و مواجهه‌ی جمعی با بلاها و بیماری‌ها، بازصورت‌بندی می‌شود. در این بستر، «نجات» نه صرفاً به‌مثابه مفهومی کلامی یا وعده‌ای اخروی، بلکه به‌عنوان فرایندی معنازا در متن کنش‌ها، مناسک، رنج و بدن انسانی تحقق می‌یابد. فهم گفتمان نجات صفوی مستلزم رویکردی است که بتواند سازوکارهای تکوین معنا را در سطح گفتمانی و در عین حال در سطح حضور و بدن‌مندی سوژه تحلیل کند. پژوهش حاضر با اتکا به نشانه‌معناشناسی گفتمانی و در امتداد آن، نشانه‌معناشناسی تن، به بررسی چگونگی تکوین معنا در هم‌کنشی میان «بدن» و «بلا» در گفتمان نجات صفوی می‌پردازد. در این چارچوب، بدن نه عنصری منفعل یا صرفاً زیستی، بلکه کانون فعلیت‌یافتن معنا و عرصه‌ی بروز کنش‌های دلالتی تلقی می‌شود؛ عرصه‌ای که در آن، معنا از خلال تماس، رنج، بیماری و مناسک قدسی به سطح تجربه‌ی زیسته انتقال می‌یابد. داده‌های پژوهش به‌روش کیفی و با بهره‌گیری از تحلیل اسنادی و منابع تاریخی، سفرنامه‌ها و متون دوره صفویه گردآوری و تحلیل شده‌اند. نتایج نشان می‌دهد که در گفتمان نجات صفوی، بلا به‌مثابه رخدادی کنشی و الزام‌آور و بدن به‌عنوان سطح تحقق و ثبت معنا، در هم‌کنشی مستمر قرار می‌گیرند و از این رهگذر، نجات از مفهومی انتزاعی به تجربه‌ای بدن‌مند، قدسی و قابل زیست بدل می‌شود. بدین‌ترتیب، معنا در این گفتمان نه پیشاپیش داده‌شده، بلکه حاصل فرایندی است که در آن، بدن و بلا به‌عنوان کنش‌گران معنایی، نظم قدسی نجات را تولید و بازتولید می‌کنند.