دانشگاه تربیت مدرس جستارهای زبانی 2322-3081 مقالات آماده انتشار 2026 04 22 From Cosmic Order to Virtue :The Hierarchy of the Semantic Field of "Dad" in the Shahnameh از آیین کیهانی تا نیکی: سلسله مراتب میدان معنایی «داد» در شاهنامه 28520 10.48311/lrr.2026.118818.83063 FA محمدعلی شیعاوی دانشجوی دکترای رشتۀ زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شیراز 0009-0001-8173-0018 سعید حسام‌پور استاد زبان و ادبیات فارسی،دانشکده ادبیات و علوم انسانی،دانشگاه شیراز. 0000-0001-9683-3573 Journal Article 2026 01 07 "Dad" is one of the fundamental and pivotal concepts in the Shahnameh, the understanding of which is challenging due to its semantic breadth. Utilizing a descriptive-analytical method and drawing upon Jost Trier's "Semantic Field" theory, this research attempts to identify the conceptual structure and semantic network of this term within the text of the Shahnameh. Findings indicate that "Dad" functions as a "conceptual node" in the Shahnameh, linking political, ethical, and ontological concepts. This semantic field is built upon three primary cores: 1. The ancient meaning of "Rite" and "Cosmic Order," originating from the root nahadan (to place/establish) and its connection to the worldview of Asha; 2. The meaning of "Social Justice" in the sense of "Proportion," a meaning often highlighted through structural opposition with Setam (oppression) and Bidad (injustice); 3. The all-encompassing core of "Super-virtue," which transforms "Dad" into a symbolic embodiment of "Goodness." Furthermore, this study demonstrates that the ancient semantic role of "Dad" (meaning 'to place') has been assumed by other cognate words such as Nehad (nature/disposition) and Dehesh (creation/charity), and that the dominance of the modern understanding of "Dad" as merely "Justice" stems from the exclusivity of the concept of justice within this term. «داد» از مفاهیم بنیادین و محوری در شاهنامه است که درک آن به دلیل گستردگی معنایی، با دشواری روبروست. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با بهره‌گیری از نظریۀ «میدان معنایی» یوست تریر، می‌کوشد تا ساختار مفهومی و شبکۀ معنایی این واژه را در متن شاهنامه بازشناسی کند. بررسی‌ها نشان می‌دهد که داد در شاهنامه در جایگاه یک «گره‌گاه مفهومی» قرار دارد و مفاهیم سیاسی، اخلاقی و هستی‌شناختی را به هم پیوند می‌دهد. این میدان معنایی بر سه هستۀ اصلی استوار است: ۱. معنای کهن «آیین» و «نظم کیهانی» که از ریشۀ «نهادن» و پیوند با جهان‌بینی «اَشه» سرچشمه می‌گیرد ؛ ۲. معنای «عدل اجتماعی» به مفهوم «تناسب» که این معنا غالباً از طریق تقابل ساختاری با ستم و بیداد برجسته می‌شود ؛ ۳. هستۀ فراشمول «اَبَرفضیلت» که داد را به تجسم نمادین «نیکی» بدل می‌کند. این پژوهش همچنین نشان می‌دهد که نقش معنایی کهن داد (به معنای نهادن)، توسط واژگان هم‌ریشۀ دیگری چون «نهاد» و «دهش» برعهده گرفته شده است، و غلبۀ درک امروزینِ داد به مثابه عدالت نیز ناشی از انحصاری بودن مفهوم عدالت در واژۀ داد است.