دانشگاه تربیت مدرس جستارهای زبانی 2322-3081 17 4 2027 01 21 A Reflection on The Moral Virtues And Vices Described in Nahj al-Balāghah in The Light of Image Schemas بازتاب فضایل و رذایل اخلاقی نهج البلاغه در آینه طرح واره های تصوری «با رویکرد معنی شناسی» 103 137 7103 10.48311/lrr.2025.7103 FA عارفه داودی دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهرا(س)، عضو گروه پژوهشی مطالعات میان‌رشته‌ای قرآن و حدیث دانشگاه الزهرا(س)/ تهران، ایران فتحیّه فتّاحی زاده استاد گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهرا(س)، تهران، ایران حیات عامری دانشیار گروه زبان‌شناسی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران 0000-0002-2627-3862 Journal Article 2025 07 13 This study aims to explore the similarities and differences between moral virtues and vices in Nahj al-Balāghah with respect to conceptual metonymy, grounded in the image schema model proposed by Evans and Green. Research data were obtained from library sources and software assisted tools. To analyze the data, moral teachings were first selected on the basis of image schemas and subsequently examined. Accordingly, piety, perseverance, and expenditure were identified as the conceptual domains of moral virtues, whereas love of the world, greed, and envy were designated as moral vices. Owing to certain limitations of the article, two criteria governed the selection of these concepts: the high frequency of the selected moral virtues in Nahj al-Balāghah, and the contrast of the selected moral vices with the chosen moral virtues. Moreover, the cognitive semantics of moral virtues and vices as discussed in the sermons and ḥikam were examined and compared within the theoretical framework of image schemas. The number of schemas in each sample was determined, and the results were clarified according to frequency. The findings indicate that, in comparison with other schema types, force schemas exhibit the highest percentage frequency among both virtues and vices, followed by balance schemas in second position. The similarity between virtues and vices in their deployment of various image schemas in Nahj al-Balāghah sheds light on the humble and intellectual character of Imam Ali(a). Their principal difference, however, resides in the manner in which subsets of the general schema categories are employed. در این جستار قصد بر آن است تا براساس مدل انتخابی طرح‌واره‌های تصوّری «ایوانز و گرین» به این موضوع پرداخته شود که آیا میان فضایل و رذایل اخلاقی نهج‌البلاغه به‌لحاظ نوع مفهوم‌سازی از نظر طرح‌واره‌های تصوّری شباهت یا تفاوتی وجود دارد. روش گردآوری داده‌ها به‌صورت فیش‌برداری، کتابخانه‎ای و نرم‌افزاری است. به‌منظور تحلیل داده‌های پژوهش ابتدا آموزه‌های اخلاقی معناسازی‌شده در نهج‌البلاغه از طریق طرح‌واره‌های تصوّری انتخاب شده و سپس مورد بررسی قرار گرفته است. در حوزه‌‌های مفهومی فضایل اخلاقی: تقوا، استقامت، انفاق و در حوزه‌های مفهومی رذایل اخلاقی: حبّ دنیا، طمع و حسد است. توجّه به محدودیّت حجم مقاله دو مبنا علّت انتخاب را تشکیل داده است: بسامد بالای مفاهیم فضایل اخلاقی انتخاب‌شده نسبت به سایر مفاهیم در نهج‌البلاغه و تقابل مفاهیم رذایل اخلاقی با فضایل اخلاقی انتخاب‌شده. برای دستیابی به هدف در پیکره خطبه‌ها و حکمت‌های نهج‌البلاغه حوزه‌های مفهومی فضایل و رذایل اخلاقی در چهارچوب نظری طرح‌واره‌های تصوّری مورد بررسی و مقایسه قرارگرفته و تعداد طرح‌واره‌های موجود در هر یک از نمونه‌ها مشخص شده است. آنگاه براساس بسامدگیری نتایج روشن شده است. حاصل تحقیق بیانگر این است که طرح‌واره‌های نیرو با اختلاف زیاد بالاترین درصد فراوانی را نسبت به طرح‌واره‌های دیگر در میان فضایل و رذایل اخلاقی داشته‌اند. پس از آن طرح‌واره‌های توازن در رتبه دوم قرارداشته‌اند. تشابه فضایل و رذایل اخلاقی نهج‌البلاغه در استفاده از طرح‌واره‌های تصوّری بیانگر تمایل ذهنی و روحیّه خِرَدورزی و اعتدال‌گرای گوینده کلام (حضرت علی(ع)) است. عمده تمایز آن‌ها مربوط به کاربست برخی زیرمجموعه‌های ارائه‌شده برای این مقولات کلّی است.

https://lrr.modares.ac.ir/article_7103_62b98e188905060143a433b1363b3266.pdf