دانشگاه تربیت مدرس جستارهای زبانی 2322-3081 16 ذخیره 2025 03 21 Topic-based Discourse Analysis of Mulla Sadra's Works on Monotheism گفتمان‌کاوی موضوعی آثار ملاصدرا در باب یکتاپرستی(توحید)*** 7135 10.48311/LRR.58675 FA کوکب دارابی استادیار گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه مازندران ابوالفضل مزینانی استادیار زبان شناسی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران سیده زهرا موسوی بایگی دانشجوی دکتری حکمت متعالیه دانشگاه فردوسی Journal Article 2025 07 13 Some muslim scholars and theologians believe in monotheistic creation, but others believe that Allah The Almighty has inspired monotheism to man after his creation. Aiming to investigate the collection of Mulla Sadra's works on monotheism (tawhid) and its correspondent beliefs, the Topic-based Discourse Analysis Model (See Mazinani, Alizadeh, and Azad, 1397) was applied. The results were categorised in three sections: claims, warrants/topos, and certainty in assertion. Sadra claims that the belief in the monotheism is Man's very nature and a necessity for his existence. He has made most of his claims by refering to Quranic verses and hadiths by their explicit quotation, implication and interpretation. In the maze of this important matter, this philosopher occasionally takes an implicit rational position by denoting the topos such as "benefit", "harm", "fundamental need", "necessity", "fulfillment of treaties", "trustworthiness" "Pressure", and "attribution", which these can also be infered from the quoted verses and hadiths. Of course, such kind of argumentation by Mulla Sadra makes it difficult for non-Muslims and rationalists to accept his claims and theory. In all the data considered, however, an influential decisive declarative tone prevails in the claims so that no words or signs of doubt or any item suggesting Mitigation Strategy were observed. In the same vein, the Intensification Sterategy application was nearly observed in 20% of the data, and the processes of negation and passivization with their specific function were seen in 10% of the data. همۀ مفسران و متکلّمان مسلمان به خلقت توحیدی یا فطری بودن آن قائل نیستند، بلکه برخی از آنان معتقدند خداوند باور توحیدی را پس از خلقت انسان به او الهام کرده­است. نتایج این تحقیق که با کاربست مدل گفتمان­کاوی موضوعی (نک. مزینانی، علیزاده، و آزاد، 1397) بر مجموعه آثار ملاصدرا دربارۀ یکتاپرستی(توحید) صورت­گرفت در سه بخش دعاوی، برهان­ها، لحن کلام و قاطعیت در بیان قابل جمع­بندی است. مجموع دعاوی صدرا در این مطلب خلاصه می­گردد که او باور به توحید و یگانگی ایزد متعال را نه­تنها از ملزومات وجود مخلوقات، بلکه، عین وجود و عین فطرت آن­ها می­داند؛ ملاصدرا اکثر دعاوی خود را با ارجاع بینامتنی و استناد به آیات و روایات طرح کرده­ به­نحوی­که تلمیح، تضمّن، ذکر صریح، شرح و بسط و تفسیر آنها به­وضوح قابل مشاهده­است. این فیلسوف در پیچ و خم این امر مهم، گهگاهی از مواضع­عقلی غیرصریح و بعضاًهم­طیف - «سودمندی»، «ضرر و زیان»، «نیاز بنیادین»، «ضرورت»، «وفای به عهد»، «امانت­داری»، «فشار و اجبار»، و «انتساب» - نیز بهره­برده که همین­ها نیز غالباً برگرفته از آیات و روایات هستند؛ البته، این­گونه برهان­آوری، پذیرش دعاوی مطرح برای غیرمسلمانان و خردگرایان را با مشکل روبرو می­کند. به هر حال، در تمام داده­های مطرح لحن قاطع خبری حاکم است، به نحوی­که کاربست استراتژی تخفیف در آنها مشاهده نشده و هیچ کلمه­ای دال بر شک و تردید به کار نرفته است. علاوه بر کاربست استراتژی تشدید در 20 درصد داده­ها، فرایندهای منفی­سازی و مجهول­سازی با کارکرد خاص خود در 10 درصد داده­ها به چشم می­خورد.