دانشگاه تربیت مدرس جستارهای زبانی 2322-3081 مقالات آماده انتشار 2025 07 13 Analyzing Discourse Processes in Shams Surah: A Sign-Semantics Reading (based on Tensive Model) تحلیل فرآیندهای گفتمانی در سوره شمس از منظر نشانه معنا شناسی (مبتنی بر الگوی تنشی) 7181 10.48311/lrr.2025.7181 FA هومن ناظمیان دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران Journal Article 2025 07 13 The sign-semantics approach, which brings together structuralist semiotics and narrative discourse analysis, addresses sensory and perceptual factors in the process of meaning production. This approach has evolved out of a series of developments in semiotics in the twentieth century such as Peirce’s philosophical semiotics, Saussure’s linguistic semiotics, Greimas’ discursive semiotics, and phenomenology. It provides a precise framework from which to analyze the process of meaning production. According, it can be used to analyze scriptures, particularly the holy Quran. In current Quranic studies, unlike the past, a holistic approach which considers this holy book as a coherent and integrated whole wherein there is an organic connection between verses and chapters is utilized by scholars. This study, drawing on pot-Greimasian sign-semantics semiotics (tensive model) as practiced in Iran by Hamidreza Shairi, analyzes the process of meaning production in Shams Surah. The study finds that the process of meaning production is based on “intensite” and “extensite” patterns. رویکرد نشانه -معنا شناسی، برایند نشانه شناسی ساختارگرا و تحلیل گفتمان روایی است که در فرایند تولید معنا به عوامل حسی و ادراکی توجه دارد. این رویکرد، حاصل سلسله تحولاتی است که در بیش از یک قرن گذشته در حوزه مطالعات نشانه شناسی رخ داده که از نشانه شناسی فلسفی پیرس و نشانه شناسی زبانی سوسور آغاز می‌شود، با نشانه شناسی گفتمانی گرمس تکامل می‌یابد و با تأثیر پذیری از دانش پدیدارشناسی وارد نشانه شناسی پسا گرمسی می‌شود. نشانه معنا شناسی یکی از دقیق‌ترین رویکردها برای تحلیل فرایند تولید معنا است. از این رویکرد می‌توان برای بررسی متونی دینی از جمله قرآن کریم نیز بهره گرفت. <br><br>امروزه در مطالعات قرآنی بر خلاف گذشته، رویکرد کلی‌نگر مطرح است که این کتاب مقدس را بر خلاف نگاه جزئی‌نگر نقد و بلاغت سنتی، کلیتی منسجم و یکپارچه درنظر می‌گیرد که بین آیات و سوره‌های آن، ارتباطی انداموار برقرار است. دراین مقاله کوشیده‌ایم با استفاده از نشانه معنا شناسی پساگرمسی (مبتنی بر الگوی تنشی) که توسط حمیدرضا شعیری در ایران معرفی شده به بررسی و تحلیل فرایندهای تولید معنا در سوره مبارکه شمس بپردازیم. نتایج تحقیق نشان می‌دهد در این سوره با دو الگوی صعودی و نزولی مواجه هستیم. در هشت آیه اول که یازده سوگند ذکر شده، افزایش همزمان فشاره‌های عاطفی و گستره‌های شناختی رخ می‌دهد و در ادامه تا پایان سوره با بیان جواب قسم و سرگذشت نافرمانی و عقوبت قوم ثمود، با کاهش فشاره‌ها و افزایش گستره‌ها مواجه هستیم.