دانشگاه تربیت مدرس جستارهای زبانی 2322-3081 مقالات آماده انتشار 2025 07 13 Analysis of the image schema of power in Birjand's proverbs بررسی و تحلیل طرحوارۀ تصویری قدرت در ضرب‌المثل‌های بیرجندی 7192 10.48311/lrr.2025.7192 FA زهرا رجبی استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه اراک. Journal Article 2025 07 13 Image schemas are macrocognitive patterns and structures that form the basis of our linguistic, mental and perceptual processes; and their function is based on the metaphorical-analogous relationship between visual experiences and frequent and everyday abstract concepts. In proverbs, like pictorial schemas, the use of metaphor-simile to convey a familiar mental concept between the speaker and the listener based on people's lived experiences is evident. Evans and Green have researched about image schemas and separated them into 8 types. One of these is the image schema of power. Since the precision in the structure of visual schemas can reveal the mental and cognitive structure of the users of a language, in the present research, the visual schema of power in Birjand's proverbs has been investigated in a descriptive-analytical way. Based on the results, out of the total of 1291 proverbs of Birjand, in 314 of them there are 7 types of visual schema of power; Most of them are of the type of blockage, enablement and counter force, which is proportional to the nature of the power schema; and found that between the frequency of the origin and destination areas of these schemas and cultural-environmental factors, and tools in removing obstacles, the importance of food and economic affairs to maintain survival, lack of plant diversity, desert and semi-desert climate of Birjand region has had a significant impact on the formation and continuation of proverbs with the schema of power, which emphasize the target areas of human relations, ethics and economy. طرحواره­های تصویری الگوها و ساختارهای کلان شناختی­ای هستند که زیربنای فرایندهای زبانی، ذهنی و ادراکی ما را تشکیل می­دهند؛ و کارکرد آنها بر اساس رابطۀ استعاری- تشبیهی بین تجربه­های عینی و مفاهیم انتزاعی مکرر و روزمره است. در ضرب­المثل­ها هم، مانند طرحواره­های تصویری، کاربرد استعاری-تشبیهی برای انتقال یک مفهوم آشنای ذهنی بین گوینده و شنونده مشهود است. ایوانز و گرین دو زبان­شناس شناختی معاصر، طرحواره­های تصویری را به 8 نوع تفکیک کرده­اند. یکی از این انواع، طرحوارۀ تصویری قدرت است. از آنجا که تأمل در ساختار طرحواره­های تصویری می­تواند چگونگی ساختار ذهنی و شناختی گویشوران یک زبان را آشکار کند، در پژوهش حاضر طرحواره تصویری قدرت در ضرب­المثل­های بیرجندی موجود در فرهنگ بزرگ ضرب المثل­های فارسی به شیوۀ توصیفی- تحلیلی و بر اساس استقراء تام بررسی و تحلیل شده است. بر اساس نتایج، از مجموع 1291 ضرب­المثل­ بیرجندی، در 314 مورد آن انواع 7 گانۀ طرحوارۀ تصویری قدرت وجود دارد؛ که بیشترین آنها از نوع انسداد و سپس توانمندسازی و نیروی متقابل هستند که با ماهیت طرحوارۀ قدرت تناسب دارد. همچنین، طرحواره­های قدرتی که بر حوزه­های مقصد روابط انسانی، اخلاق و اقتصاد تأکید دارند، بیشترین بسامد را دارند؛ ضمن اینکه بسامد حوزه­های مبدأ و مقصد این طرحواره­ها و عوامل فرهنگی- محیطی­ای چون نقش جنبۀ جسمانی انسان و حیوان و ابزار در رفع موانع، اهمیت غذا و اقتصاد در حفظ بقا، عدم تنوع گیاهی و اقلیم بیابانی و نیمه بیابانی منطقۀ بیرجند، در شکل­گیری و تداوم ضرب­المثل­هایی با انواع خاصی از طرحواره­های تصویری قدرت رابطۀ معناداری داشته است.