دوره 11، شماره 3 - ( 1399 )                   جلد 11 شماره 3 صفحات 311-283 | برگشت به فهرست نسخه ها

XML English Abstract Print


1- دانشیار گروه زبان‌شناسی و زبان‌های خارجی دانشگاه پیام نور، تهران، ایران ، hosseinimasum@pnu.ac.ir
2- دانشیار گروه زبان‌شناسی و زبان‌های خارجی دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
3- دانشیار گروه زبان‌شناسی و زبان‌های خارجی، دانشگاه پیام‌نور، تهران، ایران.
4- عضو علمی بنیاد دایره المعارف اسلامی (دانشنامه جهان اسلام)، تهران، ایران
چکیده:   (1500 مشاهده)
فعل‌های مرکب حاصل ترکیب چند واژه ساده هستند؛ اما عملکرد آن‌ها در نحو به­صورت یک هسته واژگانی است. این فعل‌ها عملکردی دوگانه (صرفی ـ نحوی) از خود نشان می­دهند. این فعل‌ها هسته­‌هایی واژگانی­اند که در جریان اشتقاقات نحوی گسسته می­شوند. از طرفی، اگر این فعل‌ها کاملاً ساخت­واژی به­شمار آیند انتظار بر این است که عملگرهای نحوی نباید بر ساخت درونی آن‌ها اعمال شوند و آن‌ها را گسترش دهند. از طرف دیگر، اگر آن‌ها کاملاً نحوی به­شمار آیند، آنگاه ترکیب ریشه­‌های واژگانی در نحو و تشکیل واژه مرکب جدیدی از آن‌ها طی اشتقاقات نحوی به بروز بعضی مشکلات اشتقاقی منجر
می­شود. هدف از این بررسی، تحلیل اشتقاق ساختاری یک نوع فعل مرکب و گسترش نحوی آن در چارچوب نظریه اشتقاق فازها در برنامه کمینه­گی است. این نوع فعل مرکب معمولاً از یک جزء غیر­فعلی به همراه فعل سبک­
«کردن» تشکیل می­شود. بعضی از نمونه­­های تحقیق برگرفته از فرهنگ دو جلدی سخن و بعضی دیگر (به­کاررفته در ساخت جمله) برگرفته از نسخه اینترنتی پایگاه دادگان فارسی هستند. نتایج این بررسی نشان می­دهد که گسترش نحوی این نوع فعل­های مرکب بازتابی از رسوخ­پذیری پوسته فاز اشتقاقی این فعل‌هاست؛ یعنی پوسته فاز ساخت­واژی این فعل­های مرکب در دسترس عملیات­های نحوی است و می­تواند در مراحل اشتقاقیِ بعدی گسترش یابد. در­پایان، به عملیات نحوی بازآرایی اشاره می­شود که سبب می­شود جزء غیرفعلی پس از شرکت در اشتقاق در سطح ساخت­واژه، از پوسته فاز ساخت­واژی جدا ­شود و در ادامه اشتقاق به حوزه نحو وارد شود و گسترش نحوی ­یابد.
 
 
متن کامل [PDF 633 kb]   (384 دریافت)    
نوع مقاله: مقالات علمی پژوهشی | موضوع مقاله: زبان شناسی
انتشار: 1399/5/10

بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.