تحلیل شناختی نقش‌های معنایی در تناوب سببی-ناسببی افعال تغییر وضعیت در کُردی کلهری

دهقان, مسعود

doi:10.48311/lrr.2025.24003

تحلیل شناختی نقش‌های معنایی در تناوب سببی-ناسببی افعال تغییر وضعیت در کُردی کلهری

مقالات آماده انتشار

نویسنده

مسعود دهقان

دانشیار زبان‌شناسی، گروه زبان و ادبیات انگلیسی و زبان‌شناسی، دانشکدۀ زبان و ادبیات، دانشگاه کردستان، سنندج، کردستان، ایران

10.48311/lrr.2025.24003

چکیده

تناوب سببی-ناسببی یکی از پدیده‌های بنیادین در تعامل میان نحو و معناشناسی افعال است که در چارچوب زبان‌شناسی شناختی، به‌ویژه از منظر طرح‌وارۀ رویداد سببی، مورد توجه ویژه قرار گرفته است. این پژوهش با هدف تحلیل نقش‌های معنایی در تناوب افعال تغییر وضعیت در کُردی کلهری، به بررسی نحوۀ بازنمایی ساخت‌های سببی و ناسببی در این گویش بر اساس نظریۀ طرح‌وارۀ رویداد سببی کرافت (2012) در رویکرد شناختی پرداخته است. داده‌های این پژوهش از طریق مصاحبه با گویشوران بومی کلهری گردآوری شده و با روش توصیفی-تحلیلی تحلیل شده‌اند. یافته‌های پژوهش نشان داد که در گویش کلهری، همچون بسیاری از زبان‌ها و گویش‌های طبیعی، افعالی که در ساختار سببی فاعل آن‌ها از عاملیت بالا برخوردار است، کمتر به‌صورت ناسببی ظاهر می‌شوند. در مقابل، افعالی که فاعل آن‌ها بیشتر نقش مسبب غیرعامدانه یا تجربه‌گر دارد، تمایل بیشتری به بروز در قالب ناسببی نشان می‌دهند. این الگوها بازتابی از درک شناختی گویشوران کلهری از علیت، عاملیت و ساختار رویدادها هستند. نتایج این پژوهش می‌تواند به غنای مطالعات زبان‌شناسی شناختی در زمینۀ افعال، نقش‌های معنایی و بازنمایی رویدادها کمک کند و در عین حال، گامی مهم در جهت مستندسازی و تحلیل علمی گویش کمترمطالعه‌شده‌ی کلهری از زبان کردی محسوب می‌شود.

کلیدواژه‌ها

زبان‌شناسی شناختی

طرح‌وارۀ رویداد سببی

تناوب سببی-ناسببی

افعال تغییر وضعیت

نقش‌های معنایی

کُردی کلهری

موضوعات

زبان شناسی

عنوان مقاله English

A Cognitive Analysis of Semantic Roles in the CausativeâAnticausative Alternation of Change-of-State Verbs in Kalhori Kurdish

نویسنده English

Masoud Dehghan

Associate Professor, Department of English and Linguistics, Faculty of Language and Literature, University of Kurdistan, Sanandaj, Kurdistan, Iran.

چکیده English

The causative–anticausative alternation is one of the fundamental phenomena at the interface of syntax and verb semantics, which has received special attention within the framework of cognitive linguistics, particularly from the perspective of the causal event schema. This study aims to investigate the semantic roles in the causative–anticausative alternation of change-of-state verbs in the Kalhori dialect of Kurdish. Drawing on Croft’s (2012) theory of the causal event schema, the study investigates how causative and anticausative constructions are represented in this dialect from a cognitive perspective. The data were collected through interviews with native speakers of Kalhori and analyzed using a descriptive–analytical method. The findings indicate that, as in many natural languages and dialects, verbs whose subjects in causative constructions exhibit high agentivity are less likely to appear in anticausative forms. Conversely, verbs whose subjects tend to function as non-agentive causers or experiencers show a greater tendency to occur in anticausative structures. These patterns reflect Kalhori speakers’ cognitive understanding of causation, agency, and event structure. The results contribute to enriching cognitive linguistic studies on verbs, semantic roles, and event representation, while also serving as a significant step toward the documentation and scientific analysis of the underexplored Kalhori dialect of Kurdish.

کلیدواژه‌ها English

cognitive linguistics؛ Causal Event Schema؛ Causative&ndash

Anticausative Alternation؛ Change-of-State Verbs؛ semantic roles؛ Kalhori Kurdish

منابع فارسی
رزمدیده، پریا، یلچی، واحد (1398). «بررسی زده‌شناختی ساخت‌های سببی در ترکی آذری بر اساس الگوی رده‌شناختی کامری». ادبیات و زبان‌های محلی ایران زمین، 5(3): 91-112.
رضاپور، ابراهیم، پیشگو، مونا (1400). «بررسی رده‌شناختی ساخت‌های سببی در زبان سمنانی». مطالعات زبانی و بلاغی، 12(23): 175-214.
رضایی, والی (1390). «بررسی رده‌شناختی ساخت‌های سببی در زبان فارسی». زبان‌شناسی و گویش‌های خراسان، 3(4): 52-22.
گلفام، ارسلان، و بهرامی خورشید، سحر (1386). «نگاهی شناختی به مفهوم سببیت در زبان فارسی». پژوهشنامه علوم انسانی، -(ویژه نامه زبان شناسی)، 55: 37-62.
References
Alexiadou, A., Anagnostopoulou, E., & Schäfer, F. (2006). The properties of anticausatives. In M. Frascarelli (Ed.), Phases of interpretation (pp. 187–211). Mouton de Gruyter.
Austin, P. K., & Sallabank, J. (2011). Introduction. In P. K. Austin & J. Sallabank (Eds.), The Cambridge handbook of endangered languages (pp. 1–24). Cambridge University Press.
Croft, W. (2012). Verbs: Aspect and causal structure. Oxford University Press.
Dowty, D. (1991). “Thematic proto-roles and argument selection”. Language, 67(3), 547–619.
Goldberg, A. E. (1995). Constructions: A Construction Grammar Approach to Argument Structure. University of Chicago Press.
Golfam, A., & Bahrami Khorasheid, S. (2007). “A Cognitive Perspective on the Concept of Causality in the Persian Language”. Research Journal of Humanities, Special Issue on Linguistics, 55, 37–62. [In Persian]
Haspelmath, M. (1993). More on the typology of inchoative/causative verb alternations. In B. Comrie & M. Polinsky (Eds.), Causatives and transitivity (pp. 87–120). John Benjamins.
Haspelmath, M., & Müller-Bardey, T. (2008). Anticausatives and related constructions. In A. Malchukov & A. Nedjalkov (Eds.), Scales and hierarchies: Parameters of grammatical organization (pp. 173–218). Mouton de Gruyter.
Haspelmath, M., & Müller, S. (2008). “Anticausative verbs and the typology of causatives”. Linguistic Typology, 12(2), 317–357.
König, E., & Siemund, P. (2000). Causal and concessive clauses: Formal and semantic relations. In E. Couper-Kuhlen & B. Kortmann (Eds.), Cause–Condition–Concession–Contrast: Cognitive and discourse perspectives (pp. 231–272). Mouton de Gruyter.
Koontz-Garboden, A. (2009). “Anticausativization”. Natural Language and Linguistic Theory, 27(1), 77–138.
Levin, B., & Rappaport Hovav, M. (1995). Unaccusativity: At the syntax–lexical semantics interface. MIT Press.
Lotfi, A. R. (2008). “Causative Constructions in Modern Persian”. California Linguistic Notes.33(2):1-23.
Razmdideh, P. & Yalchi, V. (2019). “Typological Study of Causative Constructions in Azeri-Turkish based on Comrie's Typological Model”. Journal of Iranian Regional Languages and Literature, 5(3): 91-112. [In Persian]
Rezai, V. (2011). “A Typological Study of Causative Constructions in Persian”. Journal of Linguistics and Khorasan Dialects, 3(4), 22. [In Persian]
Rezapour, E. & Pishgoo, M. (2021). “Investigating the Typology of Causative Constructions in the Semnani Language”. Journal Of Linguistic and Rhetorical Studies, 12(23), 175-214. [In Persian]
Schäfer, F. (2008). The syntax of (anti-)causatives: External arguments in change-of-state contexts. John Benjamins.
Talmy, L. (2000). Toward a Cognitive Semantics. Vol. I: Concept Structuring Systems. MIT Press.