تناظر سفر منطق‌الطیر عطار با سیر پیچیدگی فناورانه: کاربرد استعاره زبانی در آینده‌پژوهی

گذار فناورانه دغدغه‌ای برای جوامع بشری است و این مقاله در تلاش است تا مبتنی بر دیدگاهی عرفانی و انسانی به بررسی سیر تحولات فناورانه و پیش‌بینی مسیر آتی آنها بپردازد. با تعمق در در متن ادبی منطق‌الطیر، تکامل حیات بشر و تعامل انسان با فناوری در قالب هفت وادی سلوک در نظر گرفته شده و مواجهه انسان با فناوری با تعبیری استعاری از سیر تکامل روح سالک توضیح داده شده است. در این راستا هرمنوتیک فلسفی گادامر به‌عنوان مبنای نظری فهم انتخاب شده و برای اجرای منسجم و نظام‌مند پژوهش، این رویکرد از طریق اصول تفسیری کلاین و مایرز عملیاتی شده است. یافته‌ها نشان داد که در عصر ایلیاتی نیاز بشر حفظ بقا و فناوری ابزار آن بوده که این عصر متناظر وادی طلب عطار است. در عصر کشاورزی، عشق به طبیعت و اقلیم به وجود آمده که مشابه وادی عشق است. سپس در عصر شهرنشینی و تمدن، نظام‌های اجتماعی شکل گرفت و معرفت و دانش مهارت‌محور در زندگی ایجاد شد که تشابه با وادی معرفت دارد. در عصر صنعتی شدن، با آغاز تولید انبوه، بشر در مرحله استغنا از مراحل هفتگانه سلوک منطق‌الطیر عطار قرار گرفت. در عصر اطلاعات با شکل‌گیری شبکه‌های همگرا یکپارچگی و وحدت ایجاد شد که متناظر با وادی توحید است. در عصر هوش مصنوعی جهان وارد مرحله جدیدی از پیچیدگی فناوری شد که متناظر با وادی حیرت عطار است و عصر بعدی، عصر پسافناورانه، مبهم است و حتی ماهیت بشر را تهدید میکند که متناظر با وادی فنا در نظر گرفته شده است.