رفتار معنایی افعال دوسویه در زبان فارسی

این پژوهش به بررسی رفتار معنایی افعال دوسویه در زبان فارسی و نوع مشارکان دخیل در این افعال می‌پردازد. فعل دوسویه، فعلی است که در آن دو یا چند مشارک به‌صورت هم‌زمان در نقش‌های معنایی مکمل و متقابل حضور دارند. این افعال با آنکه از نظر نحوی یک رویداد واحد را بازنمایی می‌کنند، از دیدگاه مفهومی دربرگیرندۀ چند رویداد مشابه هستند که میان مشارکان رخ می‌دهد. داده‌های پژوهش از پیکرۀ نقش‌های معنایی زبان فارسی (میرزایی و مولودی، ۱۳۹۳) استخراج شده و شامل بیش از نهصد فعل دوسویه است. افعال شناسایی‌شده بر اساس نقش‌های معنایی کنشگر، کنش‌پذیر و کنش‌بر و نقش‌های متقابل آن‌ها در چارچوب لوین (1993) و گسترش آن در ورب‌نت دسته‌بندی شده‌اند. نتایج نشان می‌دهد که در زبان فارسی، علاوه بر افعال دارای نقش‌های هم‌کنشگر، هم‌کنش‌بر و هم‌کنش‌پذیر که در چارچوب لوین قابل شناسایی‌اند، گروه دیگری از افعال با نقش‌های هم‌تجربه‌گر نیز وجود دارد که تجربه یا احساس مشترکی را میان دو مشارک بازنمایی می‌کند. این یافته‌ها تصویر جامع‌تری از دسته‌بندی‌های معنایی افعال دوسویه در زبان فارسی به دست می‌دهد و می‌تواند در تحلیل‌های معناشناسی نقشی، آموزش زبان فارسی و توسعه‌ی منابع زبانیِ مبتنی بر معنا، مانند واژگان معناشناختی و سامانه‌های پردازش زبان طبیعی، مورد استفاده قرار گیرد.