تحلیل فرآیندمحور معنا در شعر فارسی: معرفی مدل حرکت معنایی بر پایه زبان‌شناسی شناختی

این مقاله به بررسی روند شکل‌گیری و تحول تدریجی معنا در شعر معاصر فارسی می‌پردازد و چارچوبی تحلیلی با عنوان «تحلیل حرکت معنایی در شعر» پیشنهاد می‌کند. برخلاف رویکردهای ایستا و واحدمحور، این پژوهش شعر را به‌منزلۀ ساختاری پویا در نظر می‌گیرد که معنا در آن از خلال فرایندی زمان‌مند و در تعامل میان عناصر زبانی، تصویری و مفهومی پدیدار می‌شود. پژوهش با روش کیفی و تحلیل درون‌متنی انجام شده و سه شعر از سه قالب متفاوت ــ سپید، نیمایی و کلاسیک ــ به‌عنوان مطالعۀ موردی بررسی شده‌اند. تحلیل این نمونه‌ها نشان می‌دهد که معنا در شعر از طریق الگویی فرآیندی شکل می‌گیرد که شامل پنج مرحلۀ پیوسته و درهم‌تنیده است: آغاز، گسترش، تعلیق، تثبیت و فرود. مدل پیشنهادی بر مفاهیم بنیادین زبان‌شناسی شناختی، از جمله فضاهای ذهنی، آمیختگی مفهومی، طرحواره‌های تصویری و استعاره مفهومی استوار است و حرکت معنا را همچون فرایندی تجربه‌محور و خواننده‌درگیر بازسازی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که این چارچوب می‌تواند سیالیت معنایی، لحظات تعلیق، و گونه‌های متنوع فرود ــ از پایان‌های بسته تا گشودگی‌های مفهومی ــ را به‌صورت نظام‌مند تبیین کند. «تحلیل حرکت معنایی در شعر» ظرفیت آن را دارد که به‌عنوان الگویی فرآیندمحور در نقد شناختی شعر فارسی و دیگر سنت‌های شعری به‌کار رود.