بازنمایی گفتمانی گونه‌های زبانی در وبگاه‌های خبری: رویکرد اجتماعی-نشانه‌شناختی

پژوهش حاضر به بررسی بازنمایی گونه‌های زبانی در وبگاه‌های خبری ایران می‌پردازد و بر رویکرد اجتماعی–نشانه‌شناختی وولارد (۲۰۲۰) استوار است. این رویکرد، در چارچوب اصول نشانه‌شناسی پیرس (1958) و بهره‌گیری از رهیافت‌های تحلیل گفتمان انتقادی، فرایندهای اجتماعی–نشانه‌شناختی مؤثر در شکل‌گیری و بازتولید باورها و ساخت‌های ایدئولوژیک مرتبط با زبان را واکاوی می‌کند. داده‌های پژوهش شامل ۱۷۰ متن خبری منتشرشده در وبگاه‌های خبری ایران است که به‌صورت هدفمند و در بازه زمانی ۱۳۹۳ تا ۱۴۰۳ گردآوری شده‌اند. پژوهش از نظر روش‌شناختی ماهیتی کیفی–کمی دارد که در بخش کیفی، متون خبری بر اساس فرایندهای اجتماعی–نشانه‌شناختی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند و در بخش کمی، فراوانی و درصد این فرایندها محاسبه گردید. پایایی کدگذاری با استفاده از ضریب کاپای کوهن (Cohen’s kappa > 0.80) تأیید شد. یافته‌ها نشان می‌دهد که در مجموع ۹ فرایند اجتماعی–نشانه‌شناختی فرایند، «کیفیات» با ۳۸ مورد (۲۲۰۴٪) بیشترین بسامد را دارد که بیانگر تأکید ایدئولوژیک گفتمان خبری بر ارزش‌گذاری‌های مثبت و منفی نسبت به گونه‌های زبانی است. پس از آن، فرایند «تصویرگونگی» با ۳۲ مورد (۱۸۰۸٪) به شمایل‌سازی گونه‌های زبانی در پیوند با قومیت، ملیت و کیستی گویشوران می‌پردازد. سایر فرایندها، اگرچه از نظر بسامد درصدهای پایین‌تری را به خود اختصاص داده‌اند، نقش مهمی در طبیعی‌سازی ایدئولوژی‌های زبان‌شناختی و بازنمایی نابرابر گونه‌های زبانی در متون خبری ایفا می‌کنند.