تأثیر تکرار و نوع محرک بر زمان واکنش در شناسایی واژه‌های فارسی

پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر آماده‌سازی شنیداری واجی بر فرایند بازشناسی واژه‌های تک‌هجایی فارسی انجام شده است. آماده‌سازی به فرایندی اشاره دارد که در آن ارائۀ یک محرک پیشین (آماده‌ساز) می‌تواند پردازش محرک پس‌آیند را تسریع یا تسهیل کند. در حوزۀ پردازش واجی، آماده‌ساز می‌تواند بخشی از ساختار آوایی یا واجی واژۀ هدف را فعال کند و به این ترتیب بر زمان دسترسی به بازنمایی‌های واژه‌ای اثر بگذارد. برای بررسی این رابطه، سه نوع آماده‌ساز در نظر گرفته شد: آماده‌سازهای قافیه‌ای که بخش انتهای واژۀ هدف را فعال می‌کنند؛ آماده‌سازهای جابه‌جایی واج که واج‌های پایانی واژه یا ناواژه جابه‌جا شده است و حالت کنترل که هیچ واج مشترکی با آماده‌ساز ندارد. در این مطالعه پانزده فرد فارسی‌زبان بزرگسال شرکت کردند. هر آزمودنی در یک تکلیف بازشناسی شنیداری شامل ۲۴۰ آزمون حضور یافتند که در آن زمان واکنش و دقت پاسخ‌ به‌عنوان متغیرهای وابسته ثبت شدند. متغیرهای مستقل شامل نوع آماده‌ساز و تکرار محرک‌ها بود. نتایج حاکی از آن بود که تکرار محرک‌ اثر قوی و معناداری بر زمان واکنش دارد؛ به‌طوری‌که محرک‌های تکرارشده سریع‌تر پردازش شدند و این امر بیانگر تسهیل دسترسی واژه‌ای ناشی از مواجهۀ مکرر است. نوع آماده‌ساز نیز معنادار بود؛ آماده‌سازهای قافیه‌ای منجر به کاهش زمان واکنش شدند، در حالی که آماده‌سازهای جابه‌جایی واج تفاوت معناداری با حالت کنترل نشان ندادند. تعامل میان تکرار و نوع آماده‌ساز معنادار نبود و این موضوع نشان می‌دهد که اثر تکرار و تسهیل واجی مستقل عمل می‌کنند. یافته‌ها نمایانگر شباهت فرایند دسترسی واژه در فارسی به سایر زبان‌ها است.