تحلیل محتوای کتب عربی متوسطۀ دوم رشتۀ علوم انسانی بر اساس الگوی خلاقیت تورنس و بازتاب آن در حیطۀ شناختی فراگیران

خلاقیت و توانایی حل مسئله از مباحث مهم در برنامه‌های درسی می‌باشند. در این میان، آموزش زبان عربی به عنوان زبان قرآن، به دلیل ماهیت زبانی و مهارتی خود ظرفیت بالایی برای تقویت تفکر واگرا دارد و می‌تواند از طریق فعالیت‌هایی مانند خلق جملات با واژگان قرآنی و بازنویسی متون به زبان ساده، به تقویت خلاقیت کمک نماید. با این وجود، میزان توجه محتواهای کتب درسی به مؤلفه‌های خلاقیت همواره محل تأمل بوده است. در این راستا تحلیل محتوای کتب عربی دورۀ دوم متوسطۀ انسانی بر پایۀ مؤلفه‌های خلاقیت تورنس (سیالیت،اصالت، انعطاف و بسط) با تأکید بر ابعاد کاربردی اهمیت ویژه‌ای دارد؛ چرا که محتوای آموزشی و شیوۀ ارائۀ آن ارتباط مستقیمی با سطوح شناختی بلوم دارد. پژوهش حاضر با روش توصیفی - تحلیلی و رویکرد ترکیبی (کمی و کیفی) به تحلیل محتوای کتاب‌های عربی پایه‌های دهم، یازدهم و دوازدهم از منظر مؤلفه‌های خلاقیت تورنس و میزان انطباق آن با حیطه های شناختی می‌پردازد. یافته‌ها حاکی است که مؤلفۀ بسط در مقایسه با موارد دیگر بیشترین بازتاب را داشته که به تعمیق یادگیری و درک دقیق متن وتقویت مهارت ترجمه منجر شده است، در مقابل مؤلفۀ اصالت با کمترین بسامد بر عدم اهتمام محتوا به ابتکار و سطوح بالای شناختی بلوم دلالت می‌کند. در مجموع می توان نتیجه گرفت که توجه محتوای کتاب‌های عربی به مؤلفه‌های خلاقیت بیشتر بر فهمیدن، به کار بردن و تحلیل نمودن مبتنی است و در مقایسه با مؤلفه‌های اصالت و انعطاف‌پذیری، ظرفیت کمتری برای تقویت تفکر واگرا و بازنمایی سطوح عالی شناختی فراهم می‌آورد.