تنوع آوایی در 26 گونه زبانی کردی

ثبت، تحلیل و مقایسة گونه‌های زبانی یک منطقة جغرافیایی، با توجه به اهمیت آن در مطالعات تاریخی-تطبیقی از موضوعات کانونی پژوهش‌های زبان‌شناسی بوده است. در این پژوهش توصیفی-تحلیلی، توزیع آواها و خوشه‌های همخوانی در 26 گونۀ زبانی نواحی غرب و جنوب غربی استان کردستان تحلیل می‌شود. داده‌ها به‌شیوة میدانی با استفاده از پرسش‌نامة محقق‌ساخته (۱۶۸ واژه و ۴۴ جمله) برگرفته از فهرست سوادش و مصاحبه با گویشوران گردآوری شده‌اند تا به این پرسش‌ها پاسخ دهند که چه تفاوت‌هایی بین همخوان‌ها و واکه‌های 26 گونۀ کردی وجود دارد؟ وضعیت خوشه‌های همخوانی چگونه است؟ براساس رهیافت گویش‌سنجی چه ناحیه‌های گویشی شناسایی می‌شوند؟ براساس یافته‌ها، درمجموع داده‌ها، 33 همخوان شناسایی شد که 2٧ مورد در تمام گونه‌ها مشترک و ٦ همخوان [v,q,ɰ,ʕ,ɹ,ʋ] توزیع جغرافیایی محدود دارند. از میان 15 واکة شناسایی‌شده، 8 واکه مشترک و 7 واکة [y,ɪ,ɛ,a,ɯ,ɤ,ʌ] توزیع جغرافیایی محدود دارند. خوشۀ همخوان در آغازۀ هجا در تمام گونه‌ها وجود دارد، با این توضیح که همخوان دوم در تمامی موارد [w] است؛ در برخی گونه‌ها در مقابل نیم‌واکة [w] واکة [y] قرار می‌گیرد که با توجه به بافت رخداد آن، می‌توان پیوستاری برای تغییر آوایی به دست داد: [xwe → xwi→ xy]؛ هرچند شواهدی از وجود خوشه‌های سه‌همخوانی در مرز هجا به دست آمد، اما خوشة سه‌همخوانی آغازی در نمونه‌ها دیده نمی‌شود. در نهایت، سه ناحیة گویشی در منطقة موردبررسی شناسایی می‌شود: 1- بخش مرکزی سنندج، مریوان و کامیاران در مرکز و غرب استان، 2- بخش سیروان سنندج و غرب سروآباد در جنوب غربی استان و 3- جنوب کامیاران.