La linguistique de La Palingénésie Sociale de Ballanche

پیر سیمون بالانش (۱۷۷۶-۱۸۴۷)، نویسنده و فیلسوف اهل لیون، یکی از یگانه‌ترین و در عین حال مغفول‌مانده‌ترین اندیشمندان نیمه نخست سده نوزدهم فرانسه است. او که فرزند یک چاپخانه‌دار بود و خشونت انقلاب فرانسه و محاصره زادگاهش لیون را از نزدیک دید، در طول سه دهه طرحی فلسفی بلندپروازانه و آگاهانه ناتمام را پروراند: باززایش اجتماعی (Palingénésie sociale). در این طرح، تاریخ همچون نوعی «تئودیسه» (عدل‌نمایی الهی) خوانده می‌شود؛ بشریت از رهگذر آزمون‌ها (épreuves)، کفّاره‌ها (expiations) و بازپذیری‌ها (réhabilitations) به سوی رهایی تدریجی پیش می‌رود.

این مقاله بُعدی از این طرح را که کمتر به‌طور مستقل بررسی شده است جدا می‌کند — یعنی فلسفه ضمنی زبان نزد بالانش — و استدلال می‌کند که این فلسفه، سنگ بنای کل نظام فکری اوست. ادعای محوری آن است که نزد بالانش، زبان ابزاری نیست که انسان‌های از پیش موجود برای ارتباط به کار گیرند، بلکه نخستین نهاد اجتماعی است. «کلام» موهبتی است که در اصل الهی است و از راه سنّت منتقل می‌شود؛ کلام بر فرد مقدّم است و او را همچون موجودی اجتماعی برمی‌سازد. انسان نخست واژه را اختراع نمی‌کند تا سپس وارد جامعه شود؛ بلکه واژه است که نظم اجتماعی را بنیان می‌نهد، و بیرون از این نظم، انسان نه وجود دارد و نه می‌تواند وجود داشته باشد.

مقاله این زبان‌شناسی را در بستر بازتاب آرای بالانش جای می‌دهد. نتیجه آنکه بالانش، در قلمرو زبان، مفسران فرهنگی سده بیستم همچون کلود لوی-استروس و میرچا الیاده را پیش‌بینی میکند و اثر مغفول‌مانده‌اش شایسته جایگاهی در تبارشناسی فقه‌اللغه، جامعه‌شناسی، تاریخ‌نگاری و اسطوره‌شناسی است.