دستوری‌شدگی ساخت‌های فعلی «آمدن» در فارسی

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی مقطع دکترا- رشته زبان و ادبیات فارسی- دانشگاه تربیت مدرس- گروه زبان و ادبیات فارسی
2 عضو هیئت علمی زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تربیت مدرس
3 عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی، فرهنگ و زبان های باستانی ایران
4 عضو هیئت علمی زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه تربیت مدرس
10.48311/lrr.2026.119530.83113
چکیده
دستوری‌شدگی تقریبا در همه زبان‌ها رخ می‌دهد و در زبان فارسی نیز مقوله‌های زبانی گوناگون ازجمله افعال، دستوری‌شده‌اند. ما در این مقاله صورت‌هایی از فعل «آمدن» را که در فرایند دستوری‌شدگی قرار گرفته و از مقوله واژگانی خود دور شده‌اند، بررسی و تحلیل کرده‌ایم. پیکره زبانی مورد استفاده ما در این بررسی، پیکره دادگان فرهنگستان زبان و ادب فارسی است. همچنین در کنار آن از لغتنامه دهخدا، فرهنگ بزرگ سخن و فرهنگ فارسی عامیانه (ابوالحسن نجفی، ۱۳۸۷) برای بیان برخی نمونه‌ها بهره جسته‌ایم. روش تحقیق بدین صورت بوده است که مقوله‌‌های واژگانی و دستوری‌شده مشتق از فعل «آمدن» در پیکره استخراج شده و سپس نمونه‌های واژگانی از نمونه‌های دستوری‌شده متمایز شده و نقش و کارکرد جدید دستوری‌شان مشخص گردیده و شواهدی برای هریک از آنها نقل شده است. سپس جایگاه تحولات معنایی و دستوری‌شده هر صورت روی پیوستار دستوری‌شدگی هاپر و تروگات (2003) مشخص شده است. برای تبیین اصول و تحلیل تحولات صورت‌های دستوری‌شده مصدر «آمدن»، از مبانی نظری دستوری‌شدگی هاپر و تروگات (2003) بهره جستیم. نتیجه پژوهش نشان داد معناباختگی، مقوله‌زدایی، بسط ‌استعاری و تغییر ترتیب اجزای جمله ازجمله تحولاتی بودند که در دستوری‌شدگی صورت‌های مختلف «آمدن» موثر بودند. صورت‌های دستوری‌شده از این فعل کارکردهای جدیدی ازجمله معین‌شدگی، نقش وجهی (وجه تمنایی، عاطفی، نیمه‌محتمل) و نمود آغازی پذیرفته‌اند. از این میان، بسامد کارکرد وجهی بیشتر از دیگر کارکردها است. در پیوستار دستوری‌شدگی، جایگاه «آمدن» به‌عنوان فعل معین در ساخت مجهول، عنصر صرفی است. دیگر صورت‌های یادشده در جایگاه واژۀ دستوری هستند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

grammaticalization of verb constructions of "Amadan" in Persian

نویسندگان English

Mohadeseh Taheri 1
gholamhossein gholamhosseinzadeh 2
Mojtaba Monshizadeh 3
Hamed Noruzi 4
1 Iran- Tehran- Tarbiat Modares University
2 tarbiat modares university
3 Allameh Tabatabai University
4 Tarbiat modares University
چکیده English

Abstract:

Grammaticalization may occur in any language. In the Persian language, different language categories, such as verbs had been grammaticalized. This article analyzes the grammaticalized forms of the Persian verb “Amadan”. The corpus used in this paper is the corpus of Academy of Persian Language and Literature, Dadegan corpus. In some cases, we utilized the Dehkhoda dictionary, Soxan dictionary, and the Persian folk dictionary of Abolhasan Najafi (1387). For the research method, we first searched the corpus for the lexical and grammaticalized forms of “Amadan”. Afterward, the lexical forms were separated from the grammaticalized ones. Then we specified new functions of grammaticalized items. Subsequently, we found and detected the examples of grammaticalized forms of “Amadan” in the corpus. Next, different evolutions of grammaticalized forms were analyzed, including new grammaticalized functions and semantic shifts of each grammaticalized word, and the grammatical roles of each form on the grammaticalization diagram of Hopper and Traugott (2003). The results of this research proved that grammaticalized forms of “Amadan” accepted new grammaticalized functions, including auxiliation, optative mood, and inchoative aspect.

کلیدواژه‌ها English

grammaticalization
the verb “Amadan”
reanalysis
analogy
Persian language

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 09 تیر 1405