تحلیل زبان‌شناختی نام‌آواها با رویکرد شناخت‌شناسی مردمی در گویش کردی فِیلی

نام‌آواها از کهن‌ترین عناصر زبان‌اند که پیوندی مستقیم میان تجربه حسی، ادراک شناختی و بیان زبانی برقرار می‌کنند. این پژوهش با رویکردی تلفیقی از زبان‌شناسی شناختی و شناخت‌شناسی مردمی به تحلیل نام‌آواهای گویش کردی فِیلی می‌پردازد و می‌کوشد نقش آنها را در بازنمایی تجربه‌های بدن‌مند، احساسات، کنش‌های حرکتی و زیست‌بوم طبیعی گویشوران بررسی کند. داده‌های پژوهش به‌روش کیفی و از طریق مشاهده میدانی، مصاحبه نیمه‌ساخت‌یافته با 35 گویشور بومی و مطالعات اسنادی گردآوری شده‌اند. تحلیل داده‌ها نشان می‌دهد که نام‌آواهای کردی فیلی از نظام‌مندی شناختی و واجی روشنی برخوردارند و انتخاب واکه‌ها و همخوان‌ها در آنها تابع منطق ادراکی- فرهنگی مشخصی است. واکه‌های زیر و همخوان‌های سایشی عمدتاً در نام‌آواهای مرتبط با درد، گریه و رنج به‌کار رفته‌اند، در حالی که واکه‌های باز و همخوان‌های انسدادی در نام‌آواهای مرتبط با خشم، برخورد و پدیده‌های پرشدت بسامد بیشتری دارند. یافته‌ها همچنین نشان می‌دهد که نام‌آواها حامل دانش بومی و بازتاب‌دهنده الگوهای جنسیتی، سنی و زیست‌بومی جامعه زبانی‌اند. در نهایت، پژوهش حاضر نشان می‌دهد که افول کاربرد نام‌آواها به معنای تضعیف بخشی از دانش فرهنگی و شیوه‌های خاص ادراک حسی است و مستندسازی و تحلیل آنها برای مطالعات زبان‌شناسی و فرهنگی اهمیتی اساسی دارد.