حالت غیرمستقیم در بلوچی: شواهدی از کاهش و نوسازی در نظام حالت‌نمایی

تحول نظام حالت و بازتعریف روابط میان واژگانی، از کلیدی‌ترین فرآیندهای گذار در تاریخ زبان‌های ایرانی است که پیوستاری از فرسایش‌ها و نوآوری‌ها را نشان می‌دهد. بلوچی شواهدی از تحول نظام حالت‌نمایی را نشان می‌دهد. در این میان حالت غیرمستقیم به‌ویژه بازتاب‌دهنده‌ی طیفی از تحولات در نظام حالت‌نمایی بلوچی است. این پژوهش با رویکردی توصیفی- تحلیلی به بررسی تحول درزمانی حالت غیرمستقیم در گونه‌های مختلف بلوچی می‌پردازد. چارچوب رده‌شناختی و جهانی کولیکوف (Kulikov, 2009) و چارچوب استیلو (Stilo, 2008) در بررسی نظام حالت در زبانهای ایرانی، به‌منظور بررسی روندهای افزایش، کاهش و پایداریِ نظام حالت در بلوچی مبنای اصلی تحلیل قرار گرفته است. در کنار آن دیگر چارچوب‌های زبانشناختی مرتبط با تحول حالت مانند دستوری‌شدگی، مفعول نمایی افتراقی و انباشت لایه‌ای حالت نیز استفاده شده است. نتایج نشان می‌دهد بلوچی نه‌تنها حالت غیرمستقیم را حفظ کرده است، بلکه نشانه‌هایی از تحول در راستای افزایش عملکرد و ایجاد پایانه‌های جدید را نیز نشان می‌دهد. تحولات انجام‌گرفته در مورد حالت غیرمستقیم شامل سه راهبرد اصلی است: نخست، حذف حالت غیرمستقیم و جایگزینی راهبردهای نحوی در گونه‌های غربی که به غلبه‌ی الگوهای تحلیلی منجر شده است. دوم، نوسازی درونی در قالب نظام مفعول‌نمایی افتراقی که با حساسیت به سلسله‌مراتب جانداری و معرفگی، پایانه‌های غیرمستقیم را برای بازنمایی مفعول‌های برجسته در ساخت کنایی گسترش داده است. سوم، نوسازی پایانه‌های حالت و ایجاد پایانه‌ی جدید حالت‌نمایی در گونه‌های شرقی و ساحلی که با ادغام پایانه‌های حالت اضافی و حالت غیرمستقیم، منجر به خلق حالت مکانی برای رفع ابهام از انباشت کارکردی حالت غیرمستقیم شده است.