تحلیل نشانه‌‌معناشناسی گفتمانی و رمزگانی تحوّل معنا از نظام بسته تا باز در رمان جزیرۀ شاتر و اقتباس سینمایی آن

این پژوهش با هدف بررسی تفاوت در نظام‌های تولید معنا میان رمان «جزیره شاتر» نوشتۀ دنیس لیهان و اقتباس سینمایی آن به کارگردانی مارتین اسکورسیزی انجام شده است. مسئلۀ اصلی تحقیق آن است که چگونه یک روایت واحد در دو نظام نشانه‌ای متفاوت (زبان نوشتاری و زبان دیداری) به دو تجربۀ متمایز از معنا برای مخاطب می‌انجامد. چارچوب نظری پژوهش بر تلفیق نشانه‌شناسی کلاسیک، با تأکید بر رمزگان‌های پنج‌گانۀ رولان بارت (تأویلی، کنشی، معنابنی، نمادین و فرهنگی)، و نشانه‌معناشناسی گفتمانی استوار است؛ به‌گونه‌ای که در سطح نخست، ساختارهای دلالتی و توزیع رمزگان‌ها در هر دو متن شناسایی شده و در سطحی عمیق‌تر، نظام گفتمانی حاکم بر هر رسانه بر پایۀ مفاهیم نظام گفتمانی بسته در برابر نظام گفتمانی باز، فضای تنشی و ابعاد شناختی، حسی-ادراکی، عاطفی و زیبایی‌شناختی گفتمان تحلیل می‌شود.

روش تحقیق کیفی و از نوع توصیفی–تحلیلی است و با رویکردی تطبیقی، نشانه‌ها و خوشه‌های نشانه‌ای در هر دو متن (شامل عناصر روایی در رمان و عناصر دیداری–شنیداری در فیلم) مورد بررسی قرار گرفته‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که در رمان، رمزگان‌ها در قالب نظام گفتمانی بسته سازمان‌دهی می‌شوند و در نهایت به تثبیت نسبی معنا و شکل‌گیری قرائتی مسلط می‌انجامند. در مقابل، فیلم با بازآرایی همان رمزگان‌ها در نظامی گفتمانی باز، معنا را در وضعیت تعلیق و ناپایداری نگه می‌دارد و امکان خوانش‌های متکثر را حفظ می‌کند.