مقایسه مشدّدسازی و تشدیدزدایی در زبان فارسی و گویش های ایرانی

نویسندگان
1 استادیار گروه زبان شناسی دانشکده ادبیات دانشگاه تربیت مدرس
2 دانشجوی دکتری زبان شناسی همگانی دانشگاه تربیت مدرس
چکیده
تشدیدزدایی فرایندی واجی است که در بعضی از زبان ها از‌جمله فارسی مشاهده می شود. از آنجا که مطالعات تاریخی از گرایش زبان ها به این فرایند حکایت می کند و از سوی دیگر تاکنون در زبان فارسی، پژوهش جامعی در این زمینه صورت نگرفته است؛ هدف این تحقیق، معرفی فرایند تشدیدزدایی و بیان ویژگی های آن در زبان فارسی و گویش های آن است. در این مقاله، رابطه تشدیدزدایی و تشدید با فرایندهای واجی نظیر تضعیف، تقویت، همگونی، کشش جبرانی و غیره بررسی شده است. این تحقیق به شیوه کتابخانه ای و با استفاده از کتاب‌ها و مقالات گویش شناسی و استناد به پیکره ای شامل 12‌هزار داده (مشدّد و غیر‌مشدّد) مربوط به 33 گویش ایرانی انجام شده است. نگارندگان علاوه‌‌بر تحلیل کیفی، از بررسی کمّی داده ها یعنی محاسبه بسامد مؤلفه ها نیز استفاده کرده‌اند؛ به‌عبارت دیگر تعداد کلمات مشدد (شده) و تشدیدزدایی شده و همچنین فراوانی همخوان هایی که تحت‌تأثیر این فرایندها قرار گرفته اند محاسبه شده است. مهم ترین نتایج این تحقیق عبارت اند از: 1. تشدیدزدایی عکس تشدید عمل می کند؛ 2. در میان فرایندهای واجی، کشش جبرانی و درج همخوان، فرایندهایی هستند که بعد از حذف تشدید دارای بیشترین بسامد از لحاظ کاربردند؛ 3. تشدیدزدایی زمینه را برای عملکرد سایر فرایندهای واجی فراهم می کند؛ 4. گویی تمایل طبقات مختلف آواها به فرایند مشدّد‌شدن و تشدیدزدایی در جهت عکس هم عمل می کند. تمایل طبقات همخوانی نسبت به فرایند مشدّد‌شدن به‌صورت روان> انسدادی> خیشومی> غلت است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Gemination & Digemination in Persian and Iranian Dialects

نویسندگان English

Aliyeh Kord-e Zafaranlu Kambuziya 1
Farzaneh Tajabadi 2
Aliyeh Kord-e Zafaranlu Kambuziya 1
1 Assistant professor, Faculty of Humidities, Tarbiat Modarres University
2 Ph.D. student of General Linguistics, Faculty of Humanities, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
چکیده English

Digemination is a phonological process, which is found in some languages like Persian. Since historical surveys implied languages’ tendency to this phenomenon and, it has not been to date studied systematically in Persian, so the purpose of the present research is to introduce this phenomenon and provide some information about its characteristics. In this paper, the relation between digemination and gemination with other rules like assimilation, lenition, fortition, compensatory lengthening was investigated. The research is based on corpus consisting of 12000 data from 33 Iranian dialects gathered from dialectology books and papers. In addition to qualitative analysis, the quantitative calculation of the features frequency has been used as well. In sum, the results illustrated that: 1- digemination behaves versus gemination; 2- compensatory lengthening and insertion are the most frequent rules related to digemination; 3- digemination causes other phonological processes and 4- different classes of consonants show different behavior toward gemination as liquid> stop> nasal> glide, and this direction is versus in digemination.

کلیدواژه‌ها English

Digemination
Gemination
Compensatory lengthening
Lenition
Fortition