تجزیه‌ و تحلیل داستان حضرت یوسف (ع) در قرآن کریم براساس نظریه پراپ و گریماس

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری زبان‌شناسی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، سیستان و بلوچستان، ایران
2 استادیار زبان‌شناسی همگانی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، سیستان و بلوچستان، ایران
3 دانشیار زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه بیرجند، خراسان جنوبی، ایران
چکیده
اگرچه مطالعه منظم طرح داستان توسط صورت‌گرایان و به‌خصوص با‌ بررسی پراپ وارد دنیای ادبیات گردید، پس از پراپ روایت‌شناسان ساختارگرا از‌جمله گریماس در‌ تلاش بودند تا ضمن رفع ایرادات مطالعه پراپ، به الگویی جامع برای مطالعه روایت‌ها دست یابند. پژوهش حاضر ضمن بررسی داستان حضرت یوسف‌ (ع) برمبنای دیدگاه پراپ و گریماس در‌ متن قرآن تلاش دارد به این سؤالات پاسخ دهد که: آیا یافته‌های پراپ با‌ داستان‌های قرآن مطابقت دارد؟ آیا می‌توان زنجیره‌های سه‌گانه گریماس را در داستان‌های قرآن هم یافت؟ آیا پس از تحلیل داستان حضرت یوسف ‌(ع) به‌عنوان نمونه‌‌ای از قصص قرآن می‌توان گفت میزان کارایی کدام دیدگاه در تحلیل قصص قرآن بیشتر است؟ داده‌ها از ترجمه محمدرضا صفوی از قرآن جمع‌آوری و سپس به روش توصیفی- تحلیلی مورد بررسی گرفته است. نتایج حاکی از این است که: 1. دیدگاه پراپ اگرچه قابلیت زیادی در تحلیل داستان‌ها دارد، ولی تحلیل داستان‌های قرآن برمبنای آن مستلزم ایجاد تغییراتی اساسی در آن است؛ 2. زنجیره‌های گریماس با توجه به این‌که وابسته به‌نوعی خاص از متون روایی نیستند، در داستان‌های قرآن کریم هم یافت می‌شوند؛ 3. با توجه به تحلیل داستان حضرت یوسف (ع) به‌عنوان نمونه‌‌ای از قصص قرآن می‌توان گفت میزان کارایی دیدگاه گریماس نسبت به دیدگاه پراپ در تحلیل قصص قرآن بیشتر است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Analysis of Joseph Story in The Quran according to Propp's and Greimas' Approaches

نویسندگان English

Batool Ashrafi 1
Giti Taki 2
Mohammad Behnamfar 3
1 Ph.D. candidate in Linguistics, University of Sistan and Baluchestan, Sistan and Baluchestan, Iran
2 2. Assistant Professor of Linguistics, University of Sistan and Baluchestan, Sistan and Baluchestan, Iran
3 Associate Professor of Persian Language and Literature, University of Birjand, Southern Khorasan, Iran
چکیده English

Although regular study of the story plots opened the new way into analysis in literature by the formalists’ studies, especially by Propp's findings, Structural narratologists after Propp, including Greimas, have tried to find a comprehensive pattern for the study of narration by removing some shortcomings of Propp's framework. This article tries to answer these questions by studying Joseph Story in The Quran according to Propp’s and Greimas' views: do Propp's findings conform to The Quran’s Stories? Can these three syntagmes offered by Greimas be found in The Quran’s stories? Analyzing Joseph Story as a sample of The Quran’s stories can decide which of these views is more efficient in the analysis of The Quran’s stories. The text of the twelfth surah of The Quran has been examined with a descriptive-analytic method. The findings of this study show that: 1) in spite of the fact that Propp's view is capable of analyzing a lot of stories, analyzing The Quran’s stories according to this view requires basic changes in it. 2) Due to the fact that Greimas' syntagmes are not specified for a special kind of narration, they can be found in The Quran’s stories, too. 3) Considering the analysis of Joseph Story as a sample of The Quran’s stories, it can be said that Greimas' view is more efficient in the analysis of The Quran’s stories than Propp's view.

کلیدواژه‌ها English

The Holy Quran
Joseph story
narration
Propp
Greimas
  • آذر، اسماعیل؛ علی عباسی و ویدا آزاد (1393). «بررسی کارکرد روایی دو حکایت از الهی‌نامة عطار بر‌اساس نظر گرمس و ژنت». دوماهنامة جستارهای زبانی. د 5. ش 4 (پیاپی 20). صص 17-43.

  • احمدی، بابک (1392). ساختار و تأویل متن. چ 15. تهران: مرکز.

  • اسکولز، رابرت (1383). درآمدی بر ساختارگرایی در ادبیات. ترجمه فرزانه طاهری. چ 2. تهران: آگاه.

  • اخوت، احمد (1392). دستور زبان داستان. چ 2. اصفهان: فردا.

  • ایگلتون، تری (1368). پیش‌درآمدی بر نظریه ادبی. ترجمه عباس مخبر. چ 1. تهران: مرکز.

  • برتنس، هانس (1387). مبانینظریه ادبی. ترجمه محمدرضا ابوالقاسمی. چ 2. تهران: نشر ماهی.

  • پراپ، ولادیمیر (1392). ریخت‌شناسی قصه‌های پریان. ترجمه فریدون بدره‌ای. تهران: توس.

  • پراپ، ولادیمیر (1368). ریخت‌شناسی قصه‌. ترجمه مدیا کاشیگر. چ 1. تهران: نشر روز.

  • پروینی، خلیل و هومن ناظمیان (1387). «الگوی ساختارگرایی ولادیمیر پراپ و کاربردهای آن در روایت‌شناسی». پژوهش زبان و ادبیات فارسی. ش 11 (پاییز و زمستان). صص 183-203.

  • تولان، مایکل‌ جی (1383). درآمدی نقادانه- زبان‌شناختی بر روایت. ترجمه ابوالفضل حری و زهره رهیده. تهران: بنیاد سینمایی فارابی.

  • تولان، مایکل‌ جی (1386). روایت‌شناسی: درآمدی زبان‌شناختی- انتقادی. ترجمه فاطمه علوی و فاطمه نعمتی. تهران: سمت.

  • جونز، آ. (1388). «نمایش قرآنی داستان حضرت یوسف زبان طبیعت‌مدارانه یا ساختگی». ترجمه ابوالفضل حری. زیباشناخت. س 10. ش 21. صص 371- 417.

  • حری، ابوالفضل (1387). «احسن‌القصص: رویکرد روایت‌شناسی به قصص قرآنی». نقد ادبی. س 1. ش 2 (تابستان). صص 83-122.

  • حسن‌زاده میرعلی، عبدالله و رضا قنبری عبدالملکی (1391). «تحلیل ریخت‌شناسی روایت اسطوره‌ای کتیبه بر‌اساس نظریه ولادیمیر پراپ». دوماهنامة جستارهای زبانی. د 3. ش 3 (مهر و آبان). صص 81- 100.

  • شعیری، حمیدرضا (1381). مبانی معناشناسی نوین. چ 1. تهران: سمت.

  • عباسی، علی (1385). «پژوهشی در عنصر پیرنگ». پژوهش ادبیات معاصر جهان. ش 33 (پاییز). صص 85- 104.

  • قائمی‌نیا، علیرضا (1389). بیولوژی نص: نشانه‌شناسی و تفسیر قرآن. تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.

  • گریماس، آلژیرداس ژولین (1389). نقصان معنا. ترجمه و شرح حمیدرضا شعیری. چ 1 تهران: علم.

  • لوته، یاکوب (1386). مقدمه‌ای بر روایت در ادبیات و سینما. ترجمه امید نیک‌فرجام. تهران: مینوی خرد.

  • میر، مستنصر (1385). «کنایه در قرآن: تحلیل داستان حضرت یوسف (ع)». ترجمه ابوالفضل حری. زیباشناخت. ش 14. صص 293- 305.

  • نبی‌لو، علیرضا (1389). «روایت‌شناسی داستان بوم و زاغ در کلیله‌ودمنه». ادب‌پژوهی. ش 14 (زمستان). صص 7-27.

  • Bal, M. (1985). Narratology: Introduction to the Theory of Narrative. Toronto: University of Toronto Press.

    • Barthes, R. (1988). Introduction to Structural Analysis of Narratives. The semiotic challenge. Blackwell.

    • Greimas, A. J. (1966). Structural Semantics: An Attempt at a Method, translayed by: Daniele McDowell, Ronald Schleifer, and Alan Velie. Lincoln, Nebraska: University of Nebraska Press [1983].

    • Prince, G. (1982). Narratology. Berlin: Mouton.

    • Propp, V. (1968). The Morphology of the Falktale. Aldershot: Scholar Press [1982].

    • Propp, V. (1970). Morphologate du Conte. Translated by : M. Derrida & T. Todorov & C. Kahan. Paris: Seuil.

    • Todorov, T. (1969). Grammaire du Decameron. Paris: Moutin.

    • Todorov, T. (1977). Poetics of Prose. Cornell University Press.