فرآیند معناسازی در مثنوی سلامان و ابسال جامی بر‌اساس الگوهای نشانه- معناشناسی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری حکمت هنرهای دینی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
2 دانشیار زبان و ادبیات فرانسه، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
3 عضو هیئت علمی مؤسسه آموزش عالی هنر و اندیشه اسلامی، قم، ایران
چکیده
نشانه- معناشناسی، رویکردی نوین در تجزیه ‌و تحلیل متن و نظام­های گفتمانی است. این رویکرد در نقد ادبی، به ارائه الگوهای متعددی منجر شده است که چگونگی کارکرد، تولید و دریافت معنا از متن را مورد تبیین قرار می­دهد. این الگوهای برآمده از منطق متن تلاش می­کنند هرگونه امکان خوانش متکثّرِ خارج از نظام ارزش­گذاری اثر ادبی را تا جای ممکن کاهش دهند. از‌این‌رو این مقاله، مثنوی سلامان و ابسال جامی را که از‌جمله متون عرفانی و دارای بیان رمزی و قابلیت تأویل‌پذیری است، برای بررسی مورد توجه قرار داده، تلاش می­کند ضمن معرفی چگونگی عملکرد الگوهای نشانه- معناشناسی، چرایی بهره­مندی شاعر از هر دو فرآیند ممکن معناسازی در این متن را تبیین نماید؛ فرآیندی که به‌صورت رفت‌وبرگشتی در الگوی مربع معناشناسی تجلی می­یابد. مقالۀ حاضر با بهره­گیری از الگوهای نشانه- معناشناسی در بررسی تحلیلی مثنوی سلامان و ابسال جامی، این فرض را مطرح می­کند که بهره­گیری از هر دو فرآیند معناساز در این متن، اشاره به مفهوم «بازگشت» دارد و جامی تلاش می­کند این مفهوم را از طریق رمز و بیان رمزی در قصه «سلامان و ابسال» ارائه نماید.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Process of Creating Signification in Jami's Salaman and Absal Based on Semiotics Models

نویسندگان English

Ali Razizadeh 1
Ali Abbasi 2
Seyyed Abul Ghasem Hosseini Zharfa 3
1 Ph.D. Student of the Wisdom of Religious Arts, University of Religions and Denominations, Qom, Iran
2 Associate Professor of French language and literature, martyr Beheshti University, Tehran, Iran
3 Faculty Member, College of Arts and Islamic thought, Qom, Iran
چکیده English

The semiotics is a new approach in analyzing texts and discourse systems. This approach in literary critics has been resulted in different models to explain the state of function, production and receiving meaning through text. These models which originates from the text itself, attempt to reduce any possibility of plurality in literary works reading as much as possible. Therefore, this study considers Jami's Salaman and Absal as one of the theosophy texts with symbolic exposition and ability of interpretability. In addition to introduce the state of semiotic model function to explain poet's benefit reason of every two possible approaches of creating meaning in this text, the process which is manifested in reflexive way is the semiotic square. So, this study presents this hypothesis by utilization of semiotic models in analyzing Jami’s Salaman and Absal. This study shows that Jami's intention in utilizing two creating meaning processes in this text refers to "Return" and he attempts to present this concept by a symbol and symbolic exposition in "Salaman and Absal".

کلیدواژه‌ها English

Jami's Salaman and Absal Masnavi
Actantial Models
Narrative Versions
Semiotic Square
Veridiction Square
  • آذر، اسماعیل؛ علی عباسی و ویدا آزاد (1393). «بررسی کارکرد روایی در دو حکایت از الهی‌نامۀ عطار براساس نظریۀ گرمس و ژنت». دوماهنامة جستارهای زبانی. ش 20. صص 17- 43.

  • ابن­سینا، ابوعلی (1382). اشارات و تنبیهات. ترجمه حسن ملکشاهی. ج 1. چ 4. تهران: سروش.

  • احمدی، بابک (1388). ساختار و تأویل متن. چ 10. تهران: مرکز.

  • افصح­زاد، اعلاخان (1378). نقد و بررسی آثار و شرح احوال جامی. تهران: مرکز مطالعات ایرانی.

  • برسلر، چارلز (1386). درآمدی بر نظریه­ها و روش­های نقد ادبی. ترجمه مصطفی عابدینی فرد. تهران: نیلوفر.

  • پورنامداریان، تقی (1386). رمز و داستان­های رمزی در ادب فارسی (‌تحلیلی از داستان‌های عرفانی- فلسفی ابن­سینا و سهروردی). چ 6. تهران: علمی و فرهنگی.

  • جامی، نورالدین عبدالرحمن (1376). مثنوی سلامان و ابسال. به کوشش زهرا مهاجری. تهران: نشر نی.

  • سجادی، سید‌ضیاءالدین (1374). حی بن یقظان و سلامان و ابسال. تهران: سروش.

  • شعیری، حمیدرضا (1381). مبانی معناشناسی نوین. تهران: سمت.

  • شعیری، حمیدرضا (1389). تجزیه‌ و تحلیل نشانه- معناشناسی گفتمان. چ 2. تهران: سمت.

  • عباسی، علی (1385‌الف). «پژوهشی بر عنصر پیرنگ». فصلنامة پژوهش زبان­های خارجی.  ش 33. صص 85- 103.

  • شعیری، حمیدرضا (1385ب) «دورنمای روایتی». پژوهش‌نامه فرهنگستان هنر. ش 1. صص 75- 91.

  • شعیری، حمیدرضا (1392). «بررسی زایش معنا در ساختار روایی «حکایت نمازفروش» (از هزار‌و‌یک‌شب) و روایت سه­تار از جلال آل‌احمد». جستارهای زبانی. ش 13. صص 89- 104.

  • شعیری، حمیدرضا (1393). روایت­شناسی کاربردی: تحلیل زبان­شناختی روایت؛ تحلیل کاربردی بر موقعیت­های روایی، عنصر پیرنگ و نحو روایی در روایت­ها. تهران: علمی و فرهنگی.

  • قادری، نصرالله (1388). آناتومی ساختار درام. چ 3. تهران: کتاب نیستان.

  • لینت­ولت، ژپ (1390). رساله­ای در باب گونه­شناسی روایت: نقطۀ دید؛ نظریه و تحلیل. ترجمه علی عباسی و نصرت حجازی. تهران: علمی و فرهنگی.

  • ·      محمدی، محمدهادی و علی عباسی (1381). صمد؛ ساختار یک اسطوره. تهران: چیستا.



  • Chandler, D. (2007). Semiotics: The Basics. 2nd Edition. London: Routledge.

  • Genette, G. (1982). Figures of Literary Discourse. Translated from  French by : Alan Sheridan. New York: Columbia University Press.

  • Greimas, A. J. & J. Courtés. (1983). Semiotics and Language: An Analytical Dictionary. Translated from  French by : Larry Christ, Daniel Patte, James Lee, Edward McMahon, Gary Phillips, & Michael Rengstorf. Bloomington: Indiana University Press.

  • Hébert, L. (2011). Tools for Text and Image Analysis: An Introduction to Applied Semiotics. Translated from French by :Julie Tabler. University of Quebec at Rimouski (10/23/2014) http://www.revue-texto.net/Parutions/Livres-E/Hebert_ AS/ Hebert _ Tools.html

  • Martin, B. & R. Felizitas .(2000). Dictionary of Semiotics. London: Bloomsbury Publishing.