تمایز روابط دستوری در گویش شوشتری

نویسنده
دکتری زبان شناسی همگانی و استادیار پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری ، تهران، ایران
چکیده
در زبان­های دنیا دو نقش دستوری فاعل و مفعول مستقیم که آن­ها را روابط دستوری نیز می­نامند، در جمله از طریق سه راهکارِ ترتیب واژه­ها، مطابقه و نظام نشانه­گذاری حالت قابل تمایز از یکدیگرند. زبان­های دنیا ممکن است یک یا دو راهکار و گاهی در برخی موارد هر سه راهکار را برای تمایز روابط دستوری به کار گیرند. هدف از پژوهش حاضر تعیین راهکارهای اتخاذ‌شده برای تمایز بین دو نقش دستوری فاعل و مفعول مستقیم در جمله­های دارای فعل گذرا در شوشتری است. به همین منظور داده­های پیکرۀ پژوهش از طریق مصاحبه از گویشوران شوشتری بر‌اساس پرسش‌نامه‌ای حاوی 62 جمله، گردآوری و تحلیل شدند. در گویش شوشتری برای تمایز دو رابطۀ دستوریِ فاعل و مفعول مستقیم از دو راهکار نظام نشانه­گذاری حالت و مطابقه استفاده می­شود. راهکار ترتیب واژه­ها در این گویش بدین منظور کاربردی ندارد. از آنجا که این گویش با زبان فارسی در یک گروه گویشی قرار دارد، تصور می­شود که راهکارهای مشابهی با فارسی به کار گرفته شوند و تحلیل داده­های پیکره نیز صحت این موضوع را تأیید می­کند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Distinguishing the grammatical relations in Shushtari Dialect

نویسنده English

Poone mostafavi
Assistant Professor in General Linguistics, Research Institute of Iranian Cultural Heritage and Tourism, Tehran, Iran
چکیده English

In the world languages, subject and direct object which are also called grammatical relations are distinguished by three strategies in a sentence: word order, agreement and case marking system. World languages might yield one or two of the so-called strategies or might use all of them for distinguishing grammatical relations. In this article these strategies are examined in Shushtari’s transitive clauses. Therefore a questionnaire consists of 62 sentences was prepared for this purpose and interviews were done with native speakers of Shushtari dialect. Data analysis shows that word order is neither used for distinguishing subject nor for direct object. Agreement is applied for subject and case marking system for direct object in this dialect. As Shushtari is classified in the same dialectic branch with Persian, it is considered to yield the same strategies which are confirmed through data analysis.

کلیدواژه‌ها English

grammatical relations
word order
agreement
case marking system
Shushtari dialect
  • ارژنگ، غلامرضا (1374). دستور زبان امروز. تهران: قطره.

  • اشمیت، رودیگر (1383). راهنمای زبان­های ایرانی. (ج 2). ترجمۀ فارسی زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی. تهران: ققنوس.

  • انوری، حسن و حسن احمدی گیوی (1386). دستور زبان فارسی (1). ویرایش 3. تهران: فاطمی.

  • انوری، حسن و حسن احمدی گیوی (1387). دستور زبان فارسی (2). ویرایش 4. تهران: فاطمی.

  • دایی جواد، سید‌محمد‌رضا (1334). راهنمای دستور زبان فارسی برای همه. اصفهان: کتاب‌فروشی ثقفی.

  • دبیرمقدم، محمد (1392). رده­شناسی زبان­های ایرانی. ج 1. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه­ها (سمت).

  • رضاپور،ابراهیم (1393). «ترتیب واژه در سمنانی از منظر رده­شناسی زبان». دوماهنامۀ جستارهای زبانی. (آمادۀ انتشار: Vide. http://Jcll.ir).

  • طبیب­زاده، امید (1390). دستور زبان فارسی بر‌اساس نظریه گروه­های خودگردان در دستور وابستگی. تهران: مرکز.

  • فاضلی، محمد تقی (1383). فرهنگ گویش شوشتری، ریشه­شناسی و مقایسه با فارسی و گویش­های ایرانی ضرب­المثل­ها، نمونه­های متن، واژه­نامه. تهران: مؤسسه فرهنگی و انتشاراتی پازینه.

  • قریب، عبدالعظیم و همکاران (1385[1328]). دستور زبان فارسی (پنج استاد). تهران: ناهید.

  • لازار، ژیلبر (1389). دستور زبان فارسی معاصر. ترجمۀ مهستی بحرینی. چ 2. تهران: هرمس.

  • ماهوتیان، شهرزاد (1387). دستور زبان فارسی از دیدگاه رده­شناسی. ترجمۀ مهدی سمائی. چ 5. تهران: مرکز.

  • معینیان، مهدی (1364). دستور زبان فارسی با تجزیه و ترکیب قدم به قدم به همراه تعریف انواع شعر و بعضی از صنایع ادبی. تهران: چاپ شمشاد.

  • ناتل خانلری، پرویز (1386[1351]). دستور زبان فارسی. چ 21. تهران: توس.

  • وحیدیان کامیار، تقی و غلامرضا عمرانی (1386). دستور زبان فارسی (1). چ 9. تهران: سمت.



  • Dryer, M. S. (2005). “Position of case affixes”. The World Atlas of Language Structures. Edited by: M. Haspelmath and M. S. Drayer and Gil and B. Comrie. Oxford: Oxford University Press. pp. 210-213.

  • Givon, T. (2001). Syntax. 2 Vols. Amesterdam and Philadelphia: John Benjamins.

  • Hoop, de. H. & M. Lamers (2006). “Incremental distinguishability of subject and object”. Case, Valency and Transitivity. Edited by: L. Kulikov, P.de Swart and A.Malchukov. Pp. 269-290 Amsterdam:John Benjamins Publishing Company.

  • Iggesen, O. A. (2005). “Asymmetrical case marking”. The World Atlas of Language Structures. Edited by: M. Haspelmath and M. S. Drayer and Gil and B. Comrie, Oxford: Oxford University Press. Pp. 206-209.

  • Keenan, E. L. (1967 a). “Toward a universal definition of ‘subject”. in C.Li (ed. 1976). Subject and Topic. New York: Academic Press.

  • Keenan, E. L. (1975). “Some universals of passive in relational grammar”. CLS#11. Pp. 52- 340. University of Chicago: Chicago Linguistics Society.

  • Kroeger, P. R. (2005). Analyzing Grammar: An Introduction. Cambridge: Cambridge University Press.