مجهول‌ در کرمانجی و سورانی بر پایۀ دستور نقش و ارجاع

نویسندگان
غلامحسین کریمی دوستان 1
فاطمه دانش پژوه 2
غلامحسین کریمی دوستان 1
1 دکتری زبان‌شناسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 دکتری زبان‌شناسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
چکیده
هدف از پژوهش حاضر بررسی تطبیقی- تحلیلی ساختمجهولدر کردی سورانی و کردی کرمانجی است که بر اساس رویکرد "دستور نقش و ارجاع" تحلیل می‌شود. سورانی و کرمانجی به ترتیب مجهول تصریفی و ترکیبی را در نظام زبانی خود متجلی می‌سازند. این فرایند در سورانی گونۀ مهابادی از طریق افزودن تکواژ -rǎ/rě به ریشۀ فعلی و در کرمانجی از طریق فعل کمکی hǎtin "آمدن" و مصدر فعل حاصل می‌شود. برایند حاصل از داده‌ها نشان می‌دهد که علی‌رغم آنکه، کرمانجی و سورانی در بند متعدی گذشته به ترتیب نظام زبانی ارگتیو ساختواژی و غیرفاعلی-مفعولی را در نظام زبانی خود متجلی می‌سازند، مجهول زمان- مبنا نیست. بدان معنا که پدیدۀ مجهول در هر دو گویش در زمان حال و گذشته، هر دو، از نظام زبانی فاعلی- مفعولی پیروی می‌کند. علاوه بر این، نشان داده می‌شود که مجهول هر دو مرحلۀ مندرج در "اصل همگانی تقابل جهت" یعنی تغییر موضوع نحوی- ترجیحی (PSA) و تغییر موضوع را که ون‌ولین (2007) مطرح نموده است دربرمی‌گیرد، اما رویکرد دستور نقش و ارجاع تبیینی روشن برای ساخت‌های غیرمعلومی که از برخی افعال مرکب ناگذرا شکل می‌گیرد، ندارد.
کلیدواژه‌ها
دستور نقش و ارجاع
موضوع نحوی- ترجیحی
کردی کرمانجی
کردی سورانی
مجهول

عنوان مقاله English

Passive in Sŏranī and Kurmanji Kurdish based on Role and Reference Grammar

نویسندگان English

Gholamhosein Karimidustan 1
Fathemeh Daneshpazhouh 2
Gholamhosein Karimidustan 1
1 Ph.D. in linguistics, Tehran University, Tehran, Iran
2 Ph.D. in Linguistics, PNU, Tehran, Iran
چکیده English

The purpose of this study is to examine the passive in Sŏranī and Kurmanji Kurdish based on Role and Reference Grammar. The strategy of the research is analytic-comparative. Sŏranī and Kurmanji, respectively, manifest morphological and periphrastic passive voice. In Sŏranī (Mahǎbǎdi) passive is marked by suffix rǎ/rě attached to a verb and in Kurmanji by the auxiliary verb hǎtin "to come" along with infinitive. In this study, it is shown that despite the past transitive constructions in Kurmanji and Sŏranī, respectively, display ergative morphology and non-accusative (neither ergative nor accusative), the passive is insensitive to the tense, namely, passive in the past and present tenses follows the same pattern of accusative languages and it shows that passive construction canonically involve two phenomena of the universal formulation of basic voice oppositions in Van Valin (2007): privileged syntactic argument (PSA) modulation and argument modulation. Furthermore, this study shows that the Role and Reference Grammar approach cannot make a clear account about those non-active structures that form from intransitive complex verbs.

کلیدواژه‌ها English

passive
Role and Reference Grammar
privileged syntactic argument (PSA)
Sŏranī Kurdish
Kurmanji Kurdish
  • ارکان، فائزه (1390). «بررسی تحلیل عناصر ساختواژی کلمات مرکب فعلی برمبنای نظریۀ صرف مبتنی بر واژۀ قاموسی». پژوهش‌های زبانی. د2. ش 1. صص 1-19.

  • دانش‌پژوه، فاطمه (1389). ارگتیو در زبان کردی ( بادینی، سورانی، هورامی). تهران: نشر دانش.

  • دانش‌پژوه، فاطمه، غلامحسین کریمی‌دوستان، زینب محمد ابراهیمی و بلقیس روشن (1394). «نقش معنایی و نحوی تکواژ -rǎ در کردی سورانی». جستارهای زبانی. د6. ش1 (پیاپی 22). فروردین و ارد‌یبهشت. صص 57-85.

  • دبیرمقدم، محمد (1392). رده‌شناسی زبان‌های ایرانی (جلد دوم). تهران: سمت.

  • رضایی، والی (1389). «نگاهی تازه به ساخت مجهول در فارسی». پژوهش‌های زبان‌شناسی. س2. ش1. صص 20-34.

  • سبزواری، مهدی (1392). «بررسی شفافیت و تیرگی معنایی اسامی مرکب زبان فارسی ازمنظر شناختی». مجلۀ جستارهای زبانی. س4. ( پیاپی 15). پاییز. صص 55-73.

  • کریمی‌دوستان، غلام‌حسین و رحمان ویسی (1387). «حفظ یک ماده‌ساز باستانی در ساخت مجهول در زبان کردی». مجلۀ تخصصی زبان و ادییات دانشکده ادبیات و علوم انسانی (مشهد). ش16. صص 136-147.

  • کریمی، یادگار (1388). ساخت کنایی: منشأ و ماهیت آن. پایان‌نامۀ دکتری. تهران. دانشگاه علامه طباطبایی.

  • کریمی، یادگار (1390). «بازبینی حالت مطلق در ساخت کنایی». پژوهش‌های زبانی. د2. ش2. صص 33-40.

  • عثمانی، مژگان (1392). رویکرد گذر پنهانی به مجهول در زبان‌های کردی و فارسی. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد. کردستان. دانشگاه کردستان.

  • ویسی‌حصار، رحمان (1388). مجهول در زبان فارسی و کردی براساس دستور ساخت‌مدار بنیادی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. کردستان. دانشگاه کردستان.

  • Abraham, W. & L. Leisiö (2006). Passivization and Typology: Form and Function. John Benjam.

  • Alexiadou, A. (2012). Active, Middle and Passive: Understanding Voice. Osaka-kyoilllu.jp.

  • Anderson, S. R. (1971). “On the role of deep structure in semantic interpretation”. Foundations of Language. No.7. Pp. 387-396.

  • Collins, Ch. (2005). “A smuggling approach to the passive in English”. Published online: Vol. 8. Issue 2. Pp. 81–120.

  • Dixon, R. M. W. (1994). Ergativity. Cambridge University Press.

  • Doron, E. (2003). Agency and voice: The semantics of the semantic template. Natural Language Semantic.

  • Foley, W. & D. Van Valin (1984). Functional Syntax and Universal Grammar. Cambridge University Press.

  • Haig, G. (1998). “On interaction of morphological and syntactic Ergativity: lesson from Kurdish”.Lingua. 105. Pp. 105-114.

  • Haig, G. (2004). Alignment in Kurdish: A Diachronic Perspective, Unpublished Habilitationsschrift: PhilosophischeFakultát der Christian-Albrechts-Universitátzu Kiel.

  • Haig, G. (2008). Alignment Change in Iranian Languages: A ConstructionGrammarapproach. Mouton de Gruyter. New York.

  • Karimi-Doostan, G. (1997). Light Verb Constructions in Persian. Ph.D. Dissertation. University of Essex.

  • Karimi-Doostan, G. (2005). “Light Verb and structural case”. Lingua. No. 1112. Pp. 1737-1756.

  • Keenan, E. (1985). Passive in the World's Languages, In Timothy Shopen (Ed.). Language Typplogy and Syntactic Description Vol. 1: Clause Structure. Pp. 243-281). Cambridge University Press.

  • Levin, B. & M. Rappaport Hovav (2005). Argument Realization. Cambridge: University Perss.

  • Lieber, R. (1983). “Argument Linking and Compounding in English”. Linguistic Inquiry, Vol. 14. Pp. 243-281.

  • Schafer, F. (2012). “The syntactic construction of two non-active Voices: Passive and middle”. Journal of Linguistics. 48. Pp. 1-34.

  • Siewierska, A. (1986). The Passive: A Comparative Linguistic Analysis. London: Croom Helm Ltd.

  • Van Valin, J. R. D. & R. J. Lapolla (1997). Syntax: Structure, Meaning and Function. Cambridge: Cambridge University Press.

  • Van Valin, J. R. D. & R. J. Lapolla (2007). Exploring the Syntax- Semantic interface. Cambridge: Cambridge University Press.

  • Van Valin, J. R. D. (1981). “Grammatical relations in ergative languages”. Studies in Languages. No. 5. Pp. 361-394.



جستارهای زبانی
دوره 7، شماره 2
بهار 1395
صفحه 33-47