نمود در زبان فارسی؛ نگاهی نو بر پایه رویکرد شناختی بسط استعاری و مؤلفه‌های نمودی

نویسندگان
1 دکتری زبان‌شناسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
2 استادیار زبان‌شناسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
3 استادیار زبان‌شناسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
4 دانشیار زبان‌شناسی، دانشگاه پیام نور ، تهران، ایران
چکیده
نمود مقوله‌ای دستوری است که پا‌به‌پای زمان دستوری و وجه در ساختار جمله‌واره ظهور یافته و در کل معنای آن تأثیرگذار است. آثاری که تاکنون در زمینه نمود ارائه شده‌اند، عمدتاً فاقد چارچوب نظری و تقسیم‌بندی صحیح از این مقوله هستند. در این مقاله، ضمن ارائه چارچوب‌های نظری مناسب، به مفهوم‌سازی نمود دستوری و واژگانی می‌پردازیم. در قسمت نمود دستوری، در چارچوب نظریه شناختی دستوری‌شدگی، با بهره‌گیری از رویکرد بسط استعاری هاینه و دیگران و با استناد به مطالعات تاریخی و ذکر مثال‌هایی از فارسی باستان و میانه، نمودهای دستوری زبان فارسی را مفهوم‌سازی می‌کنیم. در قسمت نمود واژگانی، ضمن به‌کارگیری مؤلفه‌های نمودی برگرفته از وندلر(1967) و با رویکرد جدید ذیل به صدر، این مؤلفه‌ها را با هم ترکیب نموده و به پنج نمود موقعیتی در زبان فارسی دست می‌یابیم. از لحاظ نظری نیز پیش‌بینی وجود سه نمود دیگر را می‌نماییم ودر انتها، در مورد تأثیر بافت بر نمود نیز مطالبی را ذکر می‌کنیم. یافتن یک نمود واژگانی جدید، پیش‌بینی وجود سه نمود دیگر و مفهوم‌سازی نمودهای دستوری و واژگانی در زبان فارسی بر‌اساس الگوهای شناختی، از جمله نتایج این پژوهش می‌باشد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Aspect in Persian; a new perspective based on the Cognitive Metaphorical Extension Approach and aspectual features

نویسندگان English

Morteza Dastlan 1
Zeynab Mohammadebrahimi 2
Razieh Mehdi Beyraghdar 3
Belghis Rovshan 4
Belghis Rovshan 4
1 Ph.D. Linguistics, Payam Noor University, Tehran, Iran
2 Assistant Professor of Linguistics, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran
3 Assistant Professor Linguistics, Payam Noor University, Tehran, Iran
4 Associate Professor Linguistics, Payam Noor University, Tehran, Iran
چکیده English

Aspect is a grammatical category which along tense and mood, appears in grammatical structure of the clause and affects its whole meaning. The available works conducted on Persian aspect have mainly no theoretical frame work and proper classification for this category. In this paper, attempts are made to conceptualize grammatical and lexical aspect on the basis of appropriate frame works. At first, by utilizing the metaphorical extension approach as a branch of grammaticalization theory and by introducing diachronic studies conducted on old and middle Persian, grammatical aspect is conceptualized within a cognitive framework. Then, in terms of aspectual features derived from Vendler (1967) and by a bottom-up approach, five lexical aspects are introduced and three others are predicted to be found in Persian. Finally, the effect of context on the type of aspect is brought under consideration. Finding a new lexical aspect, predicting to have three other lexical aspects, and conceptualizing the grammatical and lexical aspect in Persian are among findings of this investigation.

کلیدواژه‌ها English

Aspect
metaphorical extension approach
aspectual features
Persian language
  • ابوالحسنی چیمه، زهرا (1383). «پژوهشی در فعل‌های نمودی در زبان فارسی». مجموعه مقاله‌های ششمین کنفرانس زبان‌شناسی. دانشکده ادبیات فارسی و زبان‌های خارجی دانشگاه علامه طباطبایی. ج 1. تهران: انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی.

  • ابوالقاسمی، محسن (1375). دستور تاریخی زبان فارسی. تهران: سمت.

  • باقری، مهری (1373). تاریخ زبان فارسی. تهران: قطره.

  • رضایی، والی و مژگان نیسانی (1394). «بررسی رده‌شناختی افعال کمکی در زبان فارسی». مجله جستارهای زبانی د 6. ش 5 (پیاپی 26). صص 191-213.

  • فره‌وشی، بهرام (1378). کارنامه اردشیر بابکان. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

  • گلفام، ارسلان (1385). اصول دستور زبان. تهران: سمت.

  • مجیدی، مریم (1388). «جلوه‌ها و کارکردهای نمود در زبان فارسی». فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش زبان و ادبیات فارسی. ش 15. صص 145-158.

  • مشکور، محمدجواد (1350). دستورنامه در صرف و نحو زبان فارسی. تهران: مؤسسه مطبوعاتی شرق.

  • مشکوة‌الدینی، مهدی (1379). دستور زبان فارسی بر پایه نظریه گشتاری. چ 4. مشهد: انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد.

  • مصطفوی گرو، حسین (1388). «آشنایی با دستور گویش ایرونی». فصلنامه زبان و ادب پارسی. ش 39. صص 9- 30.

  • ناتل خانلری، پرویز (1366). تاریخ زبان فارسی. 3 ج. چ 3. تهران: نشر نو.

  • نخاولی، فاخته (1389). «بررسی نمود و انواع مختلف آن و تمایزات نمودی عمده در زبان فارسی». نخستین همایش ملی ادبیات و پژوهش‌های میان‌رشته‌ای. بیرجند: انتشارات دانشگاه بیرجند.

  • نغزگوی کهن، مهرداد (1389). «افعال معین و نمایش نمود در زبان فارسی». مجلة ادب‌پژوهی. ش 14. صص 93- 110.

    • Comrie, B .(1976). Aspect. Cambridge: Cambridge University Press.

    • Croft, W. (2003). Typology and Universals. 2nd Edition. Cambridge: Cambridge University Press.

    • Evans, V. & M. Green. (2006). Cognitive Linguistics, An Introduction. Edinburgh: Edinburgh University Press.

    • Heine, B. (1997). Cognitive Foundations of Grammar. Oxford: Oxford University Press.

    • Heine, B., U. Claudi & F. Hünnemeyer .(1991). Gramaticalization, A Conceptual Framework. Chicago: Chicago University Press.

    • Kent, R. G. (1953). Old Persian. New Haven, Connecticut: American Oriental Society.

    • Kolodeznev. V. M. (1999). Morfologia Russkogo Iazyka: Prakticheskii kurs. Moskva: Vlados.

    • Lehman, C. (1995). Thoughts on Grammaticalization. Munich: Lincom Europa.

    • Rahimian, J. (1995). Clause Types and other aspects of clause structure In Persian: A study oriented towards comparison with English. Ph.D. Dissertation. Queensland: The University of Queensland.

    • Taleghani, A. H. (2008). Modality, Aspect and Negation In Persian. Philadelphia: John Benjamins Publishing co.

    •  Vendler, Z (1967). Linguistics in Philosophy. New York: Cornell University Press.