واج‌شناسی اجتماعی: بررسی موردی قلب واجی در زبان فارسی

احمدخانی, محمد رضا; کرد زعفرانلوکامبوزیا, عالیه; حاجی حسنلو, لیلا

واج‌شناسی اجتماعی: بررسی موردی قلب واجی در زبان فارسی

نویسندگان

محمد رضا احمدخانی ¹

عالیه کرد زعفرانلوکامبوزیا ²

لیلا حاجی حسنلو ³

¹ استادیار گروه زبان شناسی دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

² دانشیار گروه زبان شناسی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

³ کارشناس ارشد زبان شناسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

چکیده

تنوعات زبانی همواره با پیچیدگی روابط اجتماعی گستردهتر میشوند. در این میان، تعامل عوامل آوایی و اجتماعی در تنوعات زبانی نقش فراوانی دارند. هدف مقاله حاضر بررسی ماهیت فرآیند قلب واجی و رابطه آن با عوامل اجتماعی سن و تحصیلات است. چارچوب این مقاله واج‌شناسی اجتماعی و واج‌شناسی بهینگی و روش تحقیق تحلیلی و میدانی است. در این تحقیق، 56 آزمودنی 110 واژه را تلفظ کردند. در تحلیل واج‌شناسی که درقالب نظریه بهینگی است، مشخص شد که اصل آرایش رسایی و قانون برخورد هجایی عوامل ایجاد این فرآیند در زبان فارسی هستند. همچنین، ترتیب همخوان‌های دخیل در این فرآیند مشخص شدند. آزمودنی‌ها با توجه به متغیر سن در چهار گروه سنی 4-5 سال، 6-7 سال، 29-40 سال و 41-69 سال و نیز با توجه به متغیر تحصیلات در سه گروه بی‌سواد، با تحصیلات متوسط و دارای تحصیلات دانشگاهی، تقسیم‌بندی شدند. نتایج نشان دادند که با افزایش سن، وقوع فرآیند قلب کاهش مییابد. همچنین، با توجه به متغیر تحصیلات مشخص شد که با افزایش تحصیلات نیز از میزان وقوع این فرآیند کاسته می‌شود.

کلیدواژه‌ها

بهینگی

آرایش رسایی

تحصیلات

سن

واژگان کلیدی: قلب واجی

عنوان مقاله English

Phonological metathesis: Intersection of phonology and sociology

نویسندگان English

mohammad ahmadkhani ¹

Aliye kord Zaferanloo kambozia ²

Lila Haji Hasanloo ³

¹ 1. Assistant Professor of linguistics, Payam Noor University, Tehran, Iran

² Associate professor of linguistics, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran

³ M.A. in linguistics, Payam Noor University, Tehran, Iran

چکیده English

Linguistic varieties are broadened by complexities of social relations. Among these, interaction of phonetic and social variables plays important role in linguistic varieties. The goal of this paper is to study the nature of phonological metathesis and its relation to social variables of age and education. The framework of this article is social phonology using analytic and field study methodology. In phonological analysis which was in optimality theory, it was determined that sonority sequence principle and syllable contact law are responsible for this process. In this research 110 words are pronounced by 56 individuals. In phonological account which was within optimality theory it was determined that sonority sequence principle and syllable contact law are main causes of this process. Also in this research the frequency of the consonants involved in the process is determined. Participants are classified according to age and education. Regarding the age of participant four groups have been chosen: 4-5, 6-7, 29-40 and 41-69, it means that educated, illiterate, mid education and academic. Results show that by the increase of age, the rate of metathesis decreases. Also by increase in education the rate of metathesis decreases.

کلیدواژه‌ها English

Optimality theory

sonority hierarchy

Education

Age

phonological metathesis

احمدخانی، محمدرضا (1387). «بررسی جابه‌جایی واجی در زبان ایرانی میانه و ایرانی جدید، ازدیدگاه هم‌زمانی تاریخی و نظریه بهینگی». نشریه ادبیات عرفانی و اسطوره‌شناختی. ش 12.

استاجی، اعظم (1390). «تحلیل فرآیند واجی قلب در زبان فارسی». زبان و زبان‌شناسی. ش 13. صص 129-146.

کرد زعفرانلو کامبوزیا، عالیه؛ فرزانه تاج‌آبادی و بهروز محمودی بختیاری (1391). «قلب آوایی در زبان فارسی و برخی گویش‌های ایرانی». نشریه ادب و زبان دانشگاه شهید باهنرکرمان. س 15. ش 32.

کرد زعفرانلو کامبوزیا، عالیه؛ اردشیر ملکی مقدم و آرزو سلیمانی (1392). «مقایسه فرآیندهای واجی همخوان‌های گویش لری بالا گریوه با فارسی معیار». جستارهای زبانی. ش 1. صص 151-179.

کرد زعفرانلو کامبوزیا، عالیه و افتخار سادات هاشمی (1394). «انطباق واجی واکه‌های وام‌واژه‌های زبان عربی در فارسی؛ نظریه بهینگی». جستارهای زبانی. د 6، ش 6 (پیاپی 27)، ویژه نامه دی و بهمن 1394، صص 229-257.

علی‌نژاد، بتول و الهه عطایی ( 1392). «بررسی فرآیند قلب و اصل مرز اجباری در زبان فارسی، براساس واج‌شناسی غیرخطی». پژوهش‌های زبان‌شناسی. ش 9. صص 17-36.

Abbott, F.F. (1965). The Common People of Ancient Rome. New York: Biblo Tannen.

Benz, F.L.(1973). Personal Names in the Phoenicians and Punic Inscriptions. Rome: Biblical Institute Press.

Berman, R.A. (1985). The acquisition of Hebrew. The Crosslinguistic Study of Language Acquisition: Theoretical Issues.V1. D.I. Slobin (ed).New Jersey: Lawrence Erlbaum Associates.

Blevins, J. (2004). Evolutionary Phonology. Oxford: Blackwell.

Bley-Vroman, R. )1989(. “The logical problem of foreign language learning”. In S. Gass and J. Schachter (eds.). Linguistic Perspectives on Second Language Acquisition. Cambridge: Cambridge University Press. Pp. 41-68.

Brugmann, K. (1902). Kurze Verleichende Grammatik der Indogermanichsen Sprachen. Berlin:Walter de Gruyter.

Clements, G.N. )1985(. The Geometry of Phonological Features. Phonology Yearbook.

Grammont, M. (1923). “L interversion. Festschrift Jacob Wackernagelz Vollendung des 70”. Lebenjahrez. am 11. Dezember 1923. Pp.72-77.Gottingen: Vandenhoeck and Rupercht.

Hock, H. H. (1985). “Regular metathesis”. Linguistics. 23. Pp. 529-64.

Holmes, U.T. & A.L. Shutz (1938). A History of the French Language. New York. BibloTannen.

Hume, E. (1991). “Metathesis in Maltese: Implication for the strong Morphemic plane Hypothesis. Proceeding of the NELS 21. University of Massachusetts, Amherst. Pp. 157-172.

Hume, E. (1998). “Metathesis in phonological theory: The case of Leti”. Lingua. 104. Pp. 147-186.

Hume, E. (2001). “Metathesis: Formal and Functional Considerations”. In Hume, Elizabeth, Norval Smith and Jeroen van de Weijer (eds.). 2001. Surface Syllable Structure and Segment Sequencing. Leiden, NL: HIL.

Jaeger, J. (2005). Kid’s Slips. New Jersey: Lawrence Erlbaum Asociations.

Kager, R . (2004). Optimality Theory. Cambridge: Cambridge University Press.

Kennedy, A.G. (1936). Current English.Westport: Greenwood Press.

Lopez- Morillas, C. (1979). The Quran in Sixteenth-century Spain. London: Tamesis.

Makashi, M. (2001). Lexical Effects in the Perception of Obstruent Ordering. To appear in E.Hume, Norval Smith and Jeroen van deWeijer.

Martinet, A. (1955). Leconomiebdes Changements Phonetiques. Berne.

McCarthy , J. & A. Prince( 2001). “Generalised alingment”. Yearbook of Morphology 1993, Kluwer, Dordrecht. Pp. 79-154.

McCarthy, J. & A. Prince (1995). “Faithfulness and reduplicateve identity”. In Papers in Optimality Theory. Jill Beckman, Laura Walsh-Dickie and Suzanne Urbanczyk (eds.), 249ñ384. Amherst, Massachusetts: GSLA

McCarthy, J. (2008). Doing Optimality Theory: Applying Theory to Data. Maiden: Blackwell Publishing.

Montreuil, J.P. (1981). “The Romansch Brat”. Paper in Romance. 3(1).Pp. 67-76.

Odden, D. (1987). “Dissimilation as Deletion in Chukchi”. In Miller and J. Power (eds.) Proceedings from ESCOL 3. Columbos. Ohio : OSU.Pp.235-46.

Osthoff, H. & K. Brugmann (1878). “Vorwot”. Morphologische Untersuchungen auf dem Gebigebiete der Indigermanischen Sprachen. 1. Liebzig: Trubner.

Powell, J.V. (1985). An occurrence of Metathes/is in Chumakuan. In Acson, Veneeta Z., & R. Leed. eds., For Gordon H. Fairbanks. Honolulu: University of Hawaii Press.

Prince, A. & P. Smolesky (2004). Optimality Theory: Constraint Interaction in Generative Grammar. Malden, MA:Blackwell.

Ravid, D.D. (1995). Language Change in Child and Adult Hebrew. Oxford: Oxford University Press.

Spencer, A. (1996). Phonology. Oxford: Blackwell.

Stanley, O. (1937). The speech of East Texas. New York: Columbia University Press.

Steriade, D. )1997(. Phonetics in Phonology: The Case of Laryngeal Neutralization. California: Ms. UCLA.

Ultan, R. (1978). “A typological view of metathesis”. Universals of Human Language. Vol. 2. Ponology. ed. by Joseph H. Greenberg. pp 367-402. Stanford, Calif.: Stanford University Press.