کاربرد تحلیل گفتمان انتقادی در ترجمه از عربی به فارسی

نویسنده
استادیار زبان و ادبیات عربی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی(ره)، قزوین، ایران
چکیده
رویکرد گفتمانی برخلاف نگرش متن‌محور، به همه عوامل مؤثر در شکل­گیری معنا در متن توجه می‌کند و علاوه‌بر جنبه‌های زبانی متن، بافت موقعیتی و درکل فرازبان را نیز درنظر می‌گیرد. در نوع انتقادی این رویکرد، به ایدئولوژی و روابط قدرت به‌عنوان عامل جهت‌دهنده به متن توجه می‌شود. چنین رویکردی، برخلاف نگرش جزئی‌نگر متن‌محور، شناختی همه‌جانبه از متن به مترجم می‌دهد. بر این اساس، نگارنده در مقاله حاضر، کوشیده با روش استنادی-تحلیلی کاربرد رویکرد تحلیل گفتمان انتقادی در ترجمه متون عربی به فارسی را تبیین کند؛ بنابراین، با فرضیه اصلی عدم کارآمدی نگرش متن‌مدار و کارآیی تحلیل گفتمان انتقادی در انتقال جنبه‌های پنهان متن، مطلب را دنبال کرده و با تحلیل و ترجمه نمونه‌هایی از متون معاصر عربی، کوشیده است فرضیه را ثابت کند. درپایان، این نتیجه کلی حاصل شده است که از رهگذر تحلیل گفتمان انتقادی، علاوه‌بر روشن شدن جنبه‌های کاربردشناختی متن و به‌ویژه بافت موقعیتی آن، ایدئولوژی موجود در متن به‌عنوان عامل جهت‌دهنده کلی آن نیز آشکار می‌شود و مترجم با درنظر گرفتن معانی فرامتنی، متن مقصد را با به‌کارگیری سبک متناسب سامان می‌دهد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Critical Discourse Analysis: Arabic to Persian Translation

نویسنده English

farshid torkashvand
Assistant Professor, Department of Arabic language and literature, Imam Khomeini International University, Qazvin, Iran
چکیده English

Unlike text-based reading, discourse analysis considers all effective elements in the meaning of the text. In addition to linguistic aspects of the text, situational context, and metalanguage in general are also taken into account. In terms of critical perspective, it studies ideology and power relations as leading elements of the text. Such an approach prepares the way to a comprehensive understanding of the text to the translator. In this regard, the present paper aims to employ a reference- analysis of critical analysis discourse in translating Arabic texts into Persian. Thus, with the assumptions of the deficiency of the text-based reading, the practicality of critical discourse analysis in transferring the hidden parts of the text has been sought. By analyzing and translating some contemporary Arabic texts, the paper has tried to prove the above assumptions. In conclusion, it can be noticed that in addition to highlighting the situational aspects of the text, the presented ideology directs the text. Considering the meanings of hypertextuality, the translator has organized the target text with an appropriate style.

کلیدواژه‌ها English

Discourse
Critical Discourse Analysis
Translation
Text- oriented point of view
Ideology
  • آقاگل‌زاده، فردوس (1385). تحلیل گفتمان انتقادی. تهران: علمی و فرهنگی.

  • آقاگل‌زاده، فردوس (1386). «تحلیل گفتمان انتقادی و ادبیات». ادب‌پژوهی. ش 1. صص 17-28.

  • آقاگل‌زاده، فردوس (1391). «توصیف و تبیین ساخت‌های ایدئولوژیک در تحلیل گفتمان انتقادی». جستارهای زبانی. س 3. ش 10.

  • آقاگل‌زاده، فردوس و مسعود دهقان (1393). «تحلیل شیوه‌های بازنمایی گزینش خبر، برمبنای رویکرد تحلیل گفتمان انتقادی». جستارهای زبانی. د 5. ش 4 (پیاپی 20).

  • بابک معین، مرتضی (1392). چیستی ترجمه در هرمنوتیک: نظریه‌ها و کاربردها: گادامر و ریکور. تهران: سخن.

  • بن ظافر الشهری، عبد‌الهادی (2004). استراتیجیات الخطاب: مقاربةلغویةتداولیة. بیروت: دارالکتاب الجدیده المتحدة.

  • بوبعیو، بوجمعه (2009). آلیات التأویل و تعددیةالقرائة: مقاربةنظریه نقدیة. دمشق: اتحاد الکتاب العرب.

  • پالمر، ریچارد (1387). علم هرمنوتیک. ترجمه محمدسعید حنایی کاشانی. چ 4. تهران: هرمس.

  • الحکیم، توفیق (لاتا). فی الوقت الضائع (2). مکتبه مصر.

  • سلطانی، علی‌اصغر (1383). «تحلیل گفتمان به‌مثابه نظریه و روش». علوم سیاسی. ش 28.

  • صفار، محمد (2005). «تحلیل الخطاب و إشکالیه نقد المفاهیم: رؤیه مقترحة». النهضة. ج 6. ش 4.

  • صلح‌جو، علی (1385). گفتمان و ترجمه. چ 4. تهران: مرکز.

  • عکاشة، محمود. (2013). النظریةالبراجماتیةاللسانیة(التداولیة): دراسةالمفاهیم و النشأةو المبادئ. القاهرة: مکتبه الآداب.

  • فرکلاف، نورمن (1387). تحلیل انتقادی گفتمان. ترجمه گروه مترجمان. چ 2. تهران: دفتر مطالعات و توسعه رسانه‌ها.

  • لطفی المنفلوطی، مصطفی (لاتا). النظرات. الجزء الثالث. شرح و تقدیم إسماعیل الیوسف. دمشق: مکتبه نزار مصطفی البانز.

  • مبارک، محمدرضا (2005). «مفهوم النقد من الأسلوبیه إلی تحلیل الخطاب». الفصول. ش 65.

  • نعیمه، میخائیل (1991). الغربال. چ 15. بیروت: نوفل.

  • یارمحمدی، لطف‌الله (1383). گفتمان‌شناسی رایج و انتقادی. تهران: هرمس.

  • یارمحمدی، لطف‌الله (1385). ارتباطات ازمنظر گفتمان‌شناسی انتقادی. تهران: هرمس.

  • یورگنسن، ماریان و لوئیز فیلیپس (1392). نظریه و روش در تحلیل گفتمان. ترجمه هادی جلیلی. چ 3. تهران:  نشر نی.