بررسی ساختار صرفی فعل فارسی در چارچوب نظریه کلمه و صیغگان

نویسندگان
1 دکتری زبان‌شناسی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
2 استاد زبان‌شناسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
3 استادیار زبان‌شناسی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
چکیده
هدف از این تحقیق، توصیف ساختمان تصریفی فعل فارسی براساس نظریۀ صرفی کلمه و صیغگان است. تلاش ما برای روشن کردن این مسئله است که صیغگان یا الگوهای تصریفی فعل در زبان فارسی چه ماهیت یا سرشتی دارند و نقش‌های چندگانه الگوهای تصریفی، مانند شخص و شمار چگونه از یکدیگر تفکیک و به‌طور شفاف بیان می‌شوند. برای رسیدن به این هدف، برمبنای کتاب‏های دستور زبان فارسی، جملاتی را استخراج کردیم و ساختارهای موجود در فعل‏های این جملات را بررسی و تحلیل نمودیم. ساختارهای استخراج‌شده عبارت‏اند از: ساختارهای شخص و شمار، ساختارهای وصفی، ساختارهای جهتی، ساختارهای مصدری و ساختارهای وجهی. نتایج نشان دادند که با استفاده از روش کلمه و صیغگان، تناظر یک‏به‏چند یا چند‏به‏یک مشخصه‏های تصریفی فعل در زبان فارسی قابل تبیین است. مدل کلمه و صیغگان به این دلیل که در آن، به واژه به‌عنوان یک کل نگریسته می‏شود، با روش‌هایی چون عنصر و ترتیب و یا عنصر و فرآیند فرق دارد؛ زیرا در این روش‌ها، کلمات پیچیدۀ ساختواژی و معنایشان را عمدتاً به‌واسطۀ تقسیم آن‌ها به توالی از واحدهای مجزا بررسی می‌کنند. همچنین، روشن شد که صیغگان یا الگوهای تصریفی فعل در زبان فارسی ماهیت صرفی‌‌ـ‌نحوی دارند و با قائل شدن به الگوی لایه‌ای برای فعل فارسی، نقش‌های چندگانه الگوهای تصریفی فعل فارسی از یکدیگر تفکیک می‌شوند. به این ترتیب، توجیه و تبیین ویژگی‏ها و مشخصه‏های فعل فارسی با استفاده از این مدل امکان‏پذیر می‏شود.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Analyzing the Inflectional Structure of Persian Verb Based on Word and Paradigm Theory

نویسندگان English

Ardeshir maleki Moghadam 1
Ali Mohammad Hagh Shenas 2
hayat Ameri 3
1 PhD in Linguistics, Tarbiat Modarres University, Tehran, Iran
2 Professor of linguistics, Tehran University, Tehran, Iran
3 Assistant Professor of Linguistics, Tarbiat Modarres University, Tehran, Iran
چکیده English

The aim of this study is to describe the inflectional structure of Persian verbs based on the theory of Words and Paradigm. We aim to clarify the nature of paradigm or verb inflectional patterns in Persian and the way the multiple roles of inflectional patterns such as person and number can be separated and transparently expressed. Therefore, we extracted sentences from Persian grammar books and analyzed the structure of their verbs. These structures include Person and Number, Participle, Voice, Infinitive and Mood. Results showed that one-to-many or many-to-one correspondence of the inflectional properties of Persian verb can be described using Word and Paradigm model. This model is different from Item and arrangement or Item and Process models, due to the fact that words are considered as a totality for analysis .In the frame of the two mentioned models, words are divided into a sequence of discrete units. In addition, it became clear that the inflectional structures of the verb in Persian are of a morpho-syntactic nature and considering a layered structure for the verb helps to separate the multiple functions of the inflectional structure of Persian verb. Therefore it is possible to describe the characteristics of Persian Verb in the frame of Word and Paradigm model.

کلیدواژه‌ها English

Persian verb
inflection
Word and Paradigm Theory
Key words: Morphology
  • ابوالحسنی چیمه، زهرا. (1375). نمود در نظام فعلی زبان فارسی. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد. دانشگاه تهران.

  • ابوالقاسمی، محسن. (1375). دستور تاریخی زبان فارسی. تهران: سمت.

  • احمدی گیوی، حسن و حسن انوری. (1367). دستور زبان فارسی. تهران: فاطمی.

  • باطنی، محمدرضا. (1364). توصیف ساختمان دستوری زبان فارسی. تهران: امیرکبیر.

  • حق‌‌شناس، علی‌محمد. (1375). «اشتقاق فعل و تصریف آن در فارسی». مجلۀ دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران. ش 139ـ‌140. صص 43ـ‌66.

  • خیامپور، عبدالرسول. (1384). دستور زبان فارسی. تهران: ستوده.

  • رحیمیان، جلال و محمد عموزاده. (1392). «افعال وجهی در زبان فارسی و بیان وجهیت». پژوهش‌های زبانی. د 4. ش 1. صص 21ـ40.

  • دبیرمقدم، محمد. (1376). «فعل مرکب در زبان فارسی». زبان‌شناسی. س 12. ش 1 و 2. ص 2ـ46.

  • شفایی، احمد. (1363). مبانی علمی دستور زبان فارسی. تهران: نوین.

  • صادقی، علی‌اشرف. (1358). دستور سال دوم فرهنگ و ادب. تهران: وزارت آموزش و پرورش.

  • صادقی، علی‌اشرف و غلامرضا ارژنگ. (1358). دستور سال دوم فرهنگ و ادب. تهران: وزارت آموزش و پرورش.

  • طباطبایی، علاءالدین. (1376). فعل بسیط و واژه‌سازی. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.

  • طبیب‌زاده، امید. (1385). «ساخت‌های اسنادی و سببی در زبان فارسی». نامه فرهنگستان. ش 32. صص 61ـ68.

  • قریب، عبدالعظیم (پنج استاد). (1367). دستور زبان فارسی. تهران: اشرفی.

  • قطره، فریبا. (1386). «مشخصه‏های تصریفی زبان فارسی امروز». مجله دستور. ش 3. صص 52ـ81.

  • عموزاده، محمد و حدائق رضایی. (1389). «ابعاد معناشناختی «باید» در زبان فارسی». پژوهش‌های زبانی. ش 1. صص 57ـ78.

  • عموزاده، محمد و شادی شاه‌ناصری. (1390). «بررسی پیامدهای ترجمه از انگلیسی بر مقوله وجهیت در فارسی». پژوهش‌های زبانی. ج 1. ش 2. صص 21ـ50.

  • کربلایی صادق، مهناز و ارسلان گلفام. ( 1392). «ویژگی‌های فعل مرکب با مصادر قرضی و اشتقاق‌های آن از زبان عربی در فارسی، ویژگی‌ها و محدودیت‌های دیدگاه صرف شناختی». جستارهای زبانی. مقالات آماده انتشار.

  • کلباسی، ایران. (1371). ساخت اشتقاقی واژه در فارسی امروز. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

  • مشکور، محمدجواد. (1363). دستورنامه در صرف و نحو زبان فارسی. تهران: شرق.

  • مشکوۀالدینی، مهدی. (1366). دستور زبان فارسی برپایه نظریه گشتاری. مشهد: انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد.

  • معین، محمد. (1356). اسم مصدر، حاصل مصدر. تهران: امیرکبیر.

  • ناتل خانلری، پرویز. (1377). تاریخ زبان فارسی. چ 6. تهران: فردوس.

  • نغزگوی کهن، مهرداد و زهرا حکیم‌آرا. (1389). «ازبین رفتن بعضی امکانات تصریفی فعلی در زبان فارسی جدید و پیامدهای آن». پژوهش‌های زبان‌شناسی. ش 2. صص 97ـ114.

  • نقی‌زاده، محمود؛ عموزاده، محمد و منوچهر توانگر. (1390). «بررسی مفهوم ذهنیت در افعال وجهی در زبان فارسی». پژوهش‌های زبانی. س 3. ش 1. صص 20ـ1.


 



  • Amouzadeh, M. & Tavangar, M. & Sh. Shahnaseri (2012). “Subjective modality In Persian and English parallel texts”. In Subjectivity in Language and Discourse. Nicole Baumgarten, Inke Du Bois and Julian House (eds. PP. 245-266. East Sussex: Emerald Group Publishing).

  • Aronoff, M. (1994). Morphology by Itself. Stems and Inflectional Classes. (Linguistic. Inquiry Monograph 22.) Cambridge, M.A.: MIT Press.

  • Booij, G. (2005). The Grammar of Words. Oxford: Oxford University Press. Chicago Press, Chicago, IL, 81-125. Classes. Cambridge, Massachusetts: Massachusetts Institute of Technology Press.

  • Crystal, D. (2008). A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Blackwell. Haspelmath, Martin and Sims, Andrea.2010.Undestanding Morphology. London : Hodder Education.

  • Karimi, S. (2005). A Minimalist Approach to Scrambling: Evidence fromLyons. John. 1977. Semantics,Cambridge University Press.

  • Natel Khanlari, P. (1995). History of Persian Language Grammar. Tehran: Ferdows

  • Palmer, F. (1990). Grammar. Penguin Books. Published by PENGUIN. Bristol, SOM, United Kingdom.

  • Perlmutter, D. M. & P. M. Postal (1984). The 1-Advancement Exclusiveness Law. In D.M. Persian, Berlin/ New York: Mouton Publishers.

  • Perlmutter, D., & C. Rosen, Eds. (1984). Studies in Relational Grammar 2, University of Chicago Press.

  • Spencer, A. [1997]. Morphological Theory: An Introduction to Word Structure in Generative Grammar. Oxford & Cambridge, Blackwell.

  • Tavangar, M. & M. Amouzadeh (2009). “Subjective modality and tense In Persian”. Language Sciences 31:853−873.

  • Trask, R. L. (1993). A Dictionary of Grammatical terms in linguistics. London and New York: Routledge.