کارکرد نشانه ای حروف غیرعامل در فهم ساخت نحوی از دیدگاه رضی استرآبادی

نویسندگان
1 استاد زبان وادبیات عربی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران
2 دانشیار زبان وادبیات عربی، دانشگاه شهید بهشتی تهران، ایران
3 دانشجوی دکتری زبان وادبیات عربی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران
چکیده
«حروف غیرعامل» حروفی هستند که تاثیر اعرابی ندارد؛ به همین علّت در آموزش نحو نادیده گرفته شده­اند؛ بررسی­ها نشان می­دهد این حروف نقشی کلیدی، در شناخت ساخت نحوی و درک معنای متن دارند که می­توان آن را «کارکرد نشانه­شناختی- معنایی حروف غیرعامل» نامید. اگرچه نحوی­ها گاهی با عنوان «معانی الحروف» به آنها پرداخته­اند؛ اما بررسی سازمان یافته­ای از کارکرد نشانه ­ای آن­ها، به منظور درک ساخت نحوی وفهم دقیق معنای متن، انجام نشده است.
از نظر رضی استرآبادی، جنبه نشانه­ای- معنایی و ساختاری حروف یاد شده، جزء عمل نحوی آن­ها به ­شمار می­رود. این مقاله بر آن است که با توجه به اهمیت و گستردگی حضور این حروف در زبان عربی، با بهره­مندی از نظر رضی استرآبادی، کارکرد نشانه­ای آن­ها را در فهم ساخت نحوی نشان دهد و به این پرسش پاسخ دهد که بر اساس دیدگاه نشانه­شناسی، بارزترین کارکرد نشانه­ای این حروف، در درک ساخت نحوی و فهم متن چیست !؟ برای پاسخ به این پرسش با روش توصیفی– تحلیلی به بررسی متون مختلف و تجزیه و تحلیل دیدگاه این نحوی برجسته، پرداختیم که نتایج نشان می­دهد: حروف غیر عامل در شناخت ساخت نحوی نقش درخوری دارد وبیانگر نوعی ارتباط بین دال ومدلول در دو بخش صورت ومحتوا است وبر این اساس، مهم­ترین کارکرد نشانه­ای آن را می­توان در تمییز وتشخیص جایگاه دستوری کلمات و جملات دانست .
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Semiotic Function of Non –gentive Letters to Understand Syntactic Structure in the framework of Razi Astarabadi

نویسندگان English

mirzaei faramarz 1
M. E. Khalife Shooshtari 2
H. Ahmadi Amooi 3
1 Professor of Arabic Language and Literature, Bu Ali Sina University, Hamedan, Iran
2 Associate Professor of Arabic Language and Literature, martyr Beheshti University, Tehran, Iran
3 PhD student in Arabic Language and Literature, Bu Ali Sina University, Hamedan, Iran
چکیده English

«Passive Letters» refer to the elements that do not have Erab influences and for this reason they are often ignored ignored in syntax education. Studies show that these letters play a key role in identification of syntactic structure and understanding the meaning of context being called the semiotic function of passive letters. Although sometimes in syntax they are called Maani –Al- horouf (the meanings of letters) however, an organized review of their semiotic functions in order to understand their syntactic structure and accurate meaning of their context has not been studied yet.
In the view of RaziAstarabadi‚ semiotic and structural aspects of afore mentioned letters, are considered as a part of their syntactic function. According to the importance and extension of the presence of these letters in Arabic language‚ and by applying RaziAstarabadi’s views‚ this study tried to indicate their semiotic function in understanding the syntactic structure and answer the question of research based on a semiotic perspective, what is the most obvious sign of semiotic function of these letters in understanding the syntactic structure and context perception? To answer the questions with descriptive-analytic method, we investigated the different contexts and applied this view in analysis. The results showed that: passive letters play a key role in identification of the syntactic structure and showed a certain relationship between cause and effect in two parts of form and content and accordingly its major semiotic function can be found in distinguishing and diagnosis of grammatical arrangement of words and sentences.

کلیدواژه‌ها English

Agentive letters
Non-agentive letters
Syntactic function
Semiotic function
Razi- Estarabadi
  • قرآن کریم.

  • ابن‌الأنباری، ابوالبرکات. (1969). البیان فی غریب إعراب القرآن. تحقیق طه عبدالحمید طه. بیروت: الهیأه العامه للکتاب.

  • ابن‌الملوح، قیس. (1310). دیوان قیس. گردآوری أبوبکر الوالبی. بمبئی: هیأه الکتّاب.

  • ابن‌عقیل، بهاءالدین عبدالله‌بن عقیل. (1364). شرح الفیه ابن‌مالک و معه کتاب منهج‌الجلیل.بتحقیق شرح ابن‌عقیل تألیف محمد محیی‌الدین عبدالحمید. ج 2. تهران: ناصرخسرو.

  • ابن‌مالک، محمدبن عبدالله. (1351). الألفیه فی النحو والصرف. قاهره: دارالکتب المصریه.

  • ابن‌هشام، عبدالله‌بن یوسف. (1985). مغنی اللبیب عن کتب الاعاریب. حقّقه و علّق علیه مازن المبارک و محمد علی حمدالله. راجعه سعید الافغانی. ط 4. بیروت: دارالفکر.

  • الأسدی، الکمیت‌بن زید. )1489). دیوان الکمیت. بیروت: دارالمعرفه.

  • امروؤ‌القیس، جندح‌بن حجر‌بن الحارث الکندی. (1978). دیوان امروؤ‌القیس. بیروت: دارالمعرفه.

  • آیتی، اکرم و نجمه اکبری. (1395). «تحلیل نشانه‌ـ‌معناشناختی احساس حسادت در داستان «طلب آمرزش»، صادق هدایت». دوماهنامه جستارهای زبانی. دانشگاه تربیت مدرس. ش 2. پیاپی 30. صص 1‌ـ17.

  • برارات، عائشه. (2009). أغراض المتکلّم و دورها فی التحلیل النحوی فی شرح کافیه ابن‌حاجب الرضی‌الدین الأسترأباذی. مخطوط رساله ماحستیر. العراق: جامعه قاصدی مرباح و رقله.

  • حسن، عباس. (1428). النحو الوافی. بیروت: مکتبه المحمدیه.

  • خطیب قزوینی، جلال‌الدین محمدبن عبدالرحمن. (1997). التلخیص فی علوم البلاغه. بیروت: دارالکتب العلمیه.

  • الدسوقی، محمد عرفه. (1380). حاشیه الدسوقی علی مغنی اللبیب. القاهره: مکتبه الأزهریه.

  • رضائی، غلامعباس و أمّ‌البنین قدرتی. (1389). «إلّا استثنائیه از نگاه رضی و جامی». دوفصلنامه ادب عربی. دانشگاه تهران. س 1. ش 2. صص 21ـ41.

  • رضی‌الدین استرآبادی، محمدبن حسن. (1969). شرح الرضی علی الکافیه. با حاشیه و تعلیق یوسف حسن عمر. ]بی­جا[: جامعه قاریونس.

  • رضی‌الدین استرآبادی، محمدبن حسن (1978). شرح الرضی علی الکافیه. با حاشیه و تعلیق شریف الجرجانی. انتشارات مؤسسه تحقیقات و نشر معارف اهل البیت (ع).

  • زکی، محمدحسین. (1381). بررسی حروف عامل و غیرعامل در ادب عربی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته زبان و ادب عرب. دانشگاه آزاد اسلامی واحد مرکزی.

  • سوسور، فردینان دو. (1392). دوره زبان­شناسی عمومی. ترجمه کوروش صفوی. تهران: هرمس.

  • سیبویه، عمروبن عثمان. (1988). الکتاب. تحقیق و شرح عبدالسلام محمد هارون. ط 5. قاهره: مکتبه الخانجی.

  • شرتونی، رشید. (1387). مبادی العربیه فی الصرف و النحو. قم: چاپخانه قدس.

  • شعیری، حمیدرضا. (1385). تجزیه و تحلیل نشانه‌شناسی‌ـ‌‌‌معناشناسی گفتمان. تهران: سمت.

  • شعیری، حمیدرضا (1388). «از نشانه­شناسی ساختارگرا تا نشانهـ‌معناشناسی گفتمانی». نقد ادبی. ش 8. صص 33‌ـ51.

  • عبدالعزیز علی السید، صلاح. (1986). الحروف غیر العامله و وظیفتها فی اللغه. مطبعه و مکتبه الرضا بطلخا.

  • معطوفی، اسدالله. (1376). تاریخ فرهنگ و ادب گرگان و استرآباد. گرگان: مؤسسه فرهنگی و انتشاراتی پدیده گرگان.

  • یوسف مقابله، عمر عبدالله. (2011). الحروف غیر العامله فی القرآن الکریم: الوصف النحوی و الوظائف الدلالیه. اربد: عالم الکتب الحدیث.



  • Greimas, A.J. (1986). Essais de SémiotiquePoétiques. Paris: Larousse.

  • Hawthorn, J. (1998). A glossary of Contemporary Literary Theory, London, Arnold.5.