تحلیل ارتباط بینامتنی آیۀ تطهیر با عمده‌ترین آیات امامت، ولایت و فضائل اهل‌بیت(ع)

نویسندگان
سید سجاد غلامی 1
کاوس روحی برندق 2
علی حاجی خانی 3
صالح حسن زاده 4
1 دانشجوی دکتری گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
2 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه تربیت مدرس تهران، ایران
3 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه تربیت مدرس تهران، ایران
4 دانشیار گروه معارف اسلامی دانشگاه علامه طباطبایی (ره)، تهران، ایران
چکیده
آیۀ تطهیر (احزاب/33 / 33) از مهم‌ترین ادلۀ قرآنی درخصوص فضیلت و عصمت اهل‌بیت(ع) است. مفسران و دانشمندان مذهب اهل‌بیت (ع) و اهل تسنن در طول تاریخ از جنبه­های مختلفی دربارۀ این آیه بحث و گفت­وگو کرده‌اند. یکی از جنبه‌هایی که به آن پرداخته نشده است، ارتباط درون­قرآنی آیۀ تطهیر با دیگر آیات امامت، ولایت و فضائل اهل‌بیت(ع) است.. این جستار درصدد است با استفاده از روش توصیفی -تحلیلی و با پرداختن به قواعد روابط بینامتنی بین آیات مذکور، به تحلیل ارتباط بینامتنی آیۀ تطهیر با مهم­ترین آیات امامت، ولایت و فضائل اهل‌بیت (ع) بپردازد. پس از تحلیل و ارزیابی روابط بینامتنی آیۀ تطهیر با دیگر آیات مذکور، این نتیجه به­دست آمد که مفهوم آیۀ تطهیر- که دلالت بر عصمت اهل‌بیت (ع) دارد- به شکل پنهان در دیگر آیات امامت، ولایت و فضائل اهل‌بیت (ع) آمده است و به‌نوعی جزء جدانشدنی مفهوم آن آیات است. بر اساس قواعد روابط بینامتنی، این ارتباط­ها یا از نوع رابطۀ مصداقی است- که آیۀ تطهیر مصداق مشخص دیگر آیات را بیان کرده است- یا زمینه‌ساز و تمهید آیه­ای دیگر است، یا ارتباط آن سبب و مسببی و لازم و ملزومی است. این موارد و دیگر ارتباط­هایی که وجود دارد، همه بیانگر اهمیت آیۀ تطهیر در میان آیات امامت، ولایت و فضائل اهل‌بیت(ع) است که به‌نوعی زیربنای اصلی و قوام­دهندۀ دیگر آیات به­شمار می­آید.
کلیدواژه‌ها
اهل‌بیت (ع)
عصمت
آیات ولایت
امامت و فضائل
روابط بینامتنی
واژه­های کلیدی: آیۀ تطهیر

عنوان مقاله English

Analysis of the Intertextual Relationship of the Tathir Verse with the Most Important verses of Imamah, Wilayah and the virtues of Ahl al-Bayt

نویسندگان English

sayed sajjad gholami 1
k. Roohi 2
A. Hajikhani 3
S. hasanzadeh 4
1 PhD student, Department of Quran and Hadith Tarbiat Modarres University, Tehran, Iran
2 Quran and Hadith Department of Tarbiat Modarres University, Tehran, Iran
3 Department of Quran and Hadith Sciences, Tarbiat Modarres University, Tehran, Iran
4 Associate Professor of Islamic Studies, University of Allameh Tabatabai (RA), Tehran, Iran
چکیده English

The verse of Imamah (Al-Ahzab / 33.33) is one of the most important Quranic reasons concerning the virtue and infallibility of Ahl-al Bayt. Ahl-al Bayt scholars and Sunnis have discussed this verse in various aspects throughout history. One aspect that has not been addressed is the interrelation of Tathir's verse with other verses of the Imamah, wilayah and Ahl-al Bayt virtues. This essay seeks to use the descriptive-analytical method and to respond to the rules of intertextual relations in order to analyze the intertextual relationship between this verse and the most important verses of the imamah, wilayah and the virtues of Ahl-al Bayt. After analyzing and evaluating the intertextual relationships of the Tathir verse with the other verses, we concluded that this verse, which implies the infallibility of Ahl-al Bayt, has been hidden in other verses of the Imamah, wilayah and the virtues of Ahl-al Bayt which is the inseparable part of the concept of these verses. In accordance with the rules of intertextual relations, these relations are as follow: either this verse expresses the other peculiarities of the other verses - or are the basis of another verse, and its relation which is causative and necessary. Everything else expresses the meaning of the verse of Tathir among the verses of the Imamah, wilayah, and the virtues of Ahl al-Bayt, that are in some way the underlying basis of the other verses.

کلیدواژه‌ها English

Tathir verse
Ahl al-Bayt
Wilayah verses
Imamah and virtue
Intertextual relationship
‘Isma
  • قرآن کریم

  • ابن­تیمیه، احمد­بن­عبدالحلیم (1406­ق). منهاجالسنه النبویه فی نقض کلام الشیعه و القدریة. تحقیق محمد رشاد سالم. ریاض: جامعه الامام محمد بن سعود الاسلامیة.

  • ابن­جوزى، ابوالفرج عبدالرحمن­بن­على (1422­ق).زاد المسیر فى علم التفسیر. بیروت: دارالکتاب العربی.

  • ابن­کثیر، اسماعیل­بن­عمر (1419 ق). تفسیر القرآن العظیم‏. تحقیق محمدحسین شمس­الدین‏. بیروت: ‏دارالکتب العلمیه. الطبعه الاولی.

  • ابن­منظور، محمدبن­مکرم‏ (1414ق). لسان العرب‏. بیروت: دارالفکر للطباعه و النشر و التوزیع. الطبعه الثالثه.

  • احمدی، بابک (1380). ساختار و تأویل متن. ج 5. تهران: نشر مرکز..

  • آلن، گراهام (1380). بینامتنیت. ترجمۀ پیام یزدانجو. تهران: نشر مرکز..

  • آلوسى، سید محمود (1415 ق). روح المعانى فى تفسیر القرآن العظیم‏. تحقیق على عبدالبارى. بیروت: دارالکتب العلمیه. الطبعۀ الاولی.

  • بانوى اصفهانى، سیده نصرت امین (1361). مخزن العرفان در تفسیر قرآن. تهران: نهضت زنان اسلام.

  • بحرانى، سید هاشم (1416). البرهان فى تفسیر القرآن. تهران: بنیاد بعثت.

  • بنیس، محمد (1979). ظاهره الشعر المعاصر فی المغرب. بیروت، دارالعوده.

  • پاکتچی، احمد (1391). تاریخ تفسیر قرآن. تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق (ع).

  • ترمذی، محمد­بن­عیسی (۱۹۹۸). الجامع الکبیر. بیروت: بشّار عوّاد معروف.

  • حائرى تهرانى، میر سیدعلى (1377). مقتنیات الدرر و ملتقطات الثمر. تهران: دارالکتب الاسلامیه.

  • حسنی، مختار (2003). التناص فی البخاز النقدی. ﻣﺟﻠــه ﻋﻼﻣــﺎت ﻓــﻲ اﻟﻧﻘــد اﻷدﺑــﻲ. ج 13. جزء 49.

  • حسینى شیرازى، سید محمد (1424ق). تقریب­القرآن إلى الأذهان. بیروت: دارالعلوم. چ 1.

  • حلى‏، حسن بن یوسف بن على بن مطهر (علّامه حلی) (1982). نهج الحق و کشف الصدق. بیروت: دارالکتاب اللبنانی.

  • داد، سیما (1383). فرهنگ اصطلاحات ادبی. ج 2. تهران: مروارید.

  • راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1412ق). مفردات ألفاظ القرآن‏. تحقیق صفوان عدنان ‏داوودى. بیروت: دارالقلم، الطبعۀ الاولی.

  • زمخشرى، محمود (1407ق). الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل‏. بیروت: دارالکتاب العربی. الطبعه الثالثة.

  • سید بن قطب بن ابراهیم شاذلی (1412). فى ظلال القرآن‏. قاهره: دارالشروق‏. الطبعۀ السابعۀ عشر.

  • شیخ مفید، محمد بن نعمان (1424ق). تفسیر القرآن المجید. قم: دفتر تبلیغات اسلامی. چ 1.

  • صادقى تهرانى، محمد (1365). الفرقان فى تفسیر القرآن بالقرآن. قم: انتشارات فرهنگ اسلامى.

  • طباطبایی، محمدحسین (1417ق). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: مکتبۀ النشر الإسلامی. الطبعۀ الخامسۀ.

  • طبرسى، فضل­بن­حسن (1372). ‏مجمع‌البیان فى تفسیر القرآن‏. تحقیق محمدجواد بلاغى‏. تهران: ناصر خسرو. چ 3.

  • طبری، محمدبن­جریر (1412ق). جامع البیان فی تفسیر القرآن. بیروت: دارالمعرفة. چ 1.

  • طوسى، محمدبن­حسن (بی­تا). التبیان فی تفسیر القرآن‏. بیروت: دار إحیاء التراث العربی. الطبعۀ الاولی.

  • طیب، سید عبدالحسین (1378).‏ اطیب البیان فی تفسیر القرآن. تهران: انتشارات اسلام‏. چ 2.

  • عزام محمد (2001). النص الغالب. دمشق: منشورات اتحاد الکتاب العرب.

  • فخرالدین رازى، ابوعبدالله محمد­بن­عمر (1420ق). مفاتیح الغیب. بیروت: دارالتراث العربی.

  • فیض کاشانی، محسن (1415ق). ‏تفسیر الصافى‏. تحقیق حسین اعلمى‏. تهران: انتشارات الصدر. الطبعۀ الثانیۀ.

  • قرطبی، محمدبن­احمد (1364). الجامع لأحکام القرآن. تهران: ناصر خسرو. چ 1.

  • کریستوا، جولیا (1381). کلام، مکالمه و رمان. ترجمۀ پیام یزدانجو. تهران: نشر مرکز.

  • کلینى، محمدبن­یعقوب (1429ق).‏ الکافی. قم: دارالحدیث. چ 1.

  • نامور مطلق، بهمن (1390). درآمدی بر بینامتنیت نظریه­ها و کاربردها. تهران: سخن.

  • هاشمی، محمدبن­سعد (1413ق). الطبقات الکبری. بیروت: دار صادر. چ 1.


 The Holy Quran.



  • Ahmadi, B. (2001). Structure and Text Interpretation. Vol. 5. Tehran: Markaz [In Persian].

  • Alen, G. (2001). Intertextuality. Translated by: Payam Yazdanjoo. Tehran: Markaz [In Persian].

  • Alousi, S. M. (1998). Ruh al- Mani fi Tafsir al-Kuran al-Azim. Reseacher: Ali Abdulbari Atyah. Beirut: Dar al-Ketab al-Elmiyah. Al-Tabata al-ula [In Arabic].

  • Azam Mohammad (2001). Al-Nas al-Qaeb. Damascus: Etehad al-Ketab al-Arab [In Arabic].

  • Bahrani, S. H. (2000). Al- Burhan fi Tafsir Al-Quran. Tehran: Be’sat Foundation [In Arabic].   

  • Banoo Isfahani, Seyedeh Nusrat Amin (1982). Sufism in the Interpretation of Quran. Tehran: Islamic women's movement [In Arabic].

  • Benis, M. (1979). Zaherah al-Sher al-Moaser fi al-Maqreb. Beirut: Daruludah [In Arabic].

  • Dad, Sima (2004). Dictionary of Literary Terms. Vol.1. Tehran: Morvarid [In Persian]. 

  • Fakhr al-Din Razi, Abu abdullah Mohammad ibn Omar (2013). Mafatih al-Qayb. Beirut: Dar al-Turab al-Arabi [In Arabic].

  • Feiz Kashani, M. (1999). Tafsir al-Safi. Hussein A’lami. Tehran: Al-Sadr. Al-Tabata al-Saniyah [In Arabic].

  • Haeri Tehrani, Mir Seyed Ali (1998). Moqataniyat al-Der va Multaqatat al-Samar. Tehran: Dar al-Kutub Al-Islamiyah [In Arabic].

  • Hashemi, Mohammad ibn Saad (1997). Al-Tabaqat AlKubra. Beirut: Dar al-Sader  [In Arabic].

  • Helli, Hasan ibn Yusuf ibn Ali ibn Motahar (Alamah Heli) (1982). Nahj al-haq va Kashf al-Sedq. Beirut: Darulketab al-Lebanani [In Arabic].

  • Hosseini Shirazi, S. M. (2007). Taqrib al-Kuran ela al-Azhan. Beirut: Darulolom [In Arabic].

  • Ibn Jozi, Abu Faraj Abdulrahman ibn Ali (2006). Zad al-Masir fi Elm al-Tafsir. Beirut: Dar al-Ketab al-Arabiyah [In Arabic].

  • Ibn Kasir, Ismael ibn Omar (2003). Tafsir al-Kuran al-Azim. Researcher: Mohammad Hussein Shamsuldin. Beirut: Dar al-Ketab al-Elmiyah. Al-Tabata al-ula [In Arabic].

  • Ibn Manzour, Mohammad ibn Karam (1997). Lesan al-Arab. Beirut: Dar al-Fekr Leltabat va al-Nashr va al-Touzyah. Al-Tabatah al-Salesat [In Arabic].

  • Ibn Tiamyeh, Ahmad Ibn Abd Al-Halim (1984). Menhaj al-Sonat al-Nabaviyah fi Naghz Kalam al-Shia va al-Ghadria. Researcher: Mohammad Rashad Salem. Riyadh: Jameat AL-lamam MOhammad Ibn Sa'd al-Islamiyah [In Arabic].

  • Koleini, Mohammad ibn Yaqub (2013). Al-Kafi. Qom: Dar al-Hadith  [In Arabic].

  • Kristeva, J. (2002). Word, Conversation and Novel. Tehran: Markaz [In Arabic].   

  • Namvar Motlaq, B. (2011). An Introduction to Intertexuality:Theories and Applications. Tehran: Sokhan [In Arabic].

  • Pakatchi, A. (2012). History of Quran Interpretation. Tehran: Publication of Imam Sadiq University [In Persian].

  •  Qertabi, Mohammad ibn Ahmad (1985). Al-Jameh al-Ahkam al-Quran. Tehran: Nasir Khosro [In Arabic].

  • Raqib Isfahani, Hussein ibn Mohammad (1996). Mofradat Alfaz al-Quran. Safvan Adnan Davoodi. Beirut: Dar al-Qalam, Al-Tabata al-ula [In Arabic].

  • Sadeqi Tehrani, M. (1986). Al-Forqan fi Tafsir al-Quran belkuran. Qom: Islamic Culture Publishing [In Arabic].

  • Seyed ibn Qotb ibn Ebrahim Shazli (2006). Fi Zalal al-Quran. Cairo: Dar al-Shorugh. Al-Tabata al-sabea Ashar [In Arabc].

  • Sheikh Mofid, Mohammad ibn Naman (2007). Tafsir al-Quran al-Majid. Qom: Islamic Propagation Office [In Arabc].

  • Tabari, Mohammad ibn Jarir (1998). Jame’ al-Bayan fi Tafsir al-Quran. Beirut: Dar al-Marefa [In Arabic].

  • Tabarsi, Fazl ibn Hasan (1993). Majmabayan fi Tafsir al-Kuran. Mohammad Javad Balaqi. Tehran: Nasir Khosro [In Arabic].

  • Tabatabai, M. H. (1993). Al-Mizan fi Tafsir al-Kuran. Qom: Maktabah al-Nashr al-Islamiyah. Al-Tabata al- Khamesah [In Arabic].

  • Tarmazi, Mohammad ibn Isa (1998). Al-Jameh al-Kabir. Beirut: Bashar Uvad Maruf [In Arabic].

  • Tayeb, Seyed Abdullhussein (1999). Al-Tayeb al-Bayan fi Tafsir al-Kuran. Tehran: Islamic Publication [In Arabic].

  • Tusi, Mohammad ibn Hasan (Unknown). Al-Tabiyan fi Tafsir al-Kuran. Beirut: Dar Ehya al-Tarat al-Arabi. Al-Tabata al-Ula [In Arabic].


Zameshkhari, M. (2000). Al-Kashf an Haqayeq Ghavames Al-Tanzil. Beirut: Darulketab al-Arabi, Al-Tabata al-Salesa [In Arabic].

جستارهای زبانی
دوره 8، شماره 5
پاییز 1396
صفحه 27-52