محارم‌آمیزی در افسانه‌های ایرانی و مصری؛ خوانشی بر پایۀ پیوند ساختار افسانه و زبان در دیدگاه کلود لوی‌ استروس)

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسنده
سمیه السادات طباطبایی
استادیار زبان و ادبیات عربیِ دانشگاه کوثر بجنورد، بجنورد، ایران
10.48311/lrr.2025.7117
چکیده
مقالۀ پیش­رو می­کوشد با بهره گرفتن از آراء کلود لوی­استروس در اسطوره­پژوهی بدین پرسش پاسخ دهد که چرا افسانه­های درپیوند با تیپ T411 در ایران و مصر، علی­رغم پیشینۀ محارم­آمیزی در این دو سرزمین، از پذیرش آن سر باز می­زنند؟ به باور لوی­استروس در پس ظاهر متفاوت اسطوره­های مرتبط ساختاری یکسان نهفته است. کشف این ساختار پنهان به یاری شباهت آن با ساختار زبان میسر می­شود؛ چراکه اسطوره نیز مانند زبان واحدهای سازنده­ای دارد که میت / اسطوره-واج نام دارند. با کشف این واحدها و درک ارتباط میان آن­ها روشن می­شود که اسطوره­های درپیوند چه پیامی را و چگونه منتقل می­کنند. پس از وارسی افسانه­های یافت­شده، بر پایۀ روش مذکور، روشن شد که این افسانه­ها نمایانگر دوگانه­انگاری ذهن پردازندگانشان هستند؛ زیرا تقابل محارم­آمیزی / ممنوعیت محارم­آمیزی شالودۀ پیدایش این افسانه­هاست. این تقابل، خود، برآمده از تضادی است که در ژرفای جان آدمیان ریشه دارد: دوگانۀ طبیعت / فرهنگ. از آنجا که نهی زنا با محارم نقطۀ گسست بشر از طبیعت و آغاز پیدایش فرهنگ است افسانه­های ایرانی و مصری در تلاش­اند این نباید/باید را در مخاطبان نهادینه سازند و هم از این­رو فرجامی متفاوت با باورهای دینی کهن دارند.
کلیدواژه‌ها
کلود لوی‌استروس
اسطوره‌پژوهی
زبانشناسی ساختاری
تیپ T411
محارم‌آمیزی
موضوعات

عنوان مقاله English

Incest and Iranian and Egyptian legends An analysis based on the link between the structure of legend and language in the perspective of Claude Levi-Strauss

نویسنده English

Somayyeh Al-sadat tabatabaie
Assistant Professor of Arabic language and literature, Kosar University of Bojnord
چکیده English

By using the opinions of Claude Levi-Strauss in the study of mythology, the following article tries to answer this question which despite the presence of incest in Ancient Iran and Egypt, why the legends associated with T411 type refuse it in these two lands? According to Levi-Strauss, there is the same structure behind the different appearance of related myths. Decoding of this hidden structure is possible with the help of its similarity with the language structure. Because myth, like language, has structural units called myth-phonemes. By discovering these units and understanding the relationship between them, it becomes clear what messages the interrelated myths convey and how? After checking the legends found based on the mentioned method, it became clear that these legends represent the dualism of the minds of their narrators. Because the opposition of Incest / prohibition of Incest, is the foundation of these legends. This confrontation is itself a result of a conflict that is rooted in the depths of human souls: Duality of Nature and Culture. Since the prohibition of Incest is the point of human disconnection from nature and the beginning of culture, Iranian and Egyptian legends are trying to institutionalize this should / Not should in the audience and so they have a different end from the old religious beliefs.

کلیدواژه‌ها English

Claude Levi-Strauss
Mythology
Structural linguistics
T411 type
Incest
الول‌ساتن،ل. پ. (1398). قصه‌های ایرانی توپوزقلی‌میرزا. به اهتمام ا. مارزلف و ا. وکیلیان. تهران: ثالث.
انجوی، ا. (1394). عروسک سنگ صبور. به اهتمام ا.وکیلیان. تهران: مرکز.
اورتنر، ش. (1393). آیا نسبت زن به مرد مانند نسبت طبیعت به فرهنگ است؟. ترجمۀ ف.مهاجر. در مجموعه مقالات فمینیسم و دیدگاه‌ها. تنظیم ش.اعزازی. تهران: انتشارات روشنگران و مطالعات زنان.
پالمر، د. (1997). ساختارگرایی و پساساختارگرایی؛ قدم اول. ترجمۀ م.کریمائی. (1395). تهران: شیرازه.
جواری،م و رضائی.م. (1395). ساختار اسطوره و زبان، ساختار خویشاوندی و زبان در مردم‌شناسی ساختاری کلود لوی‌استروس. جستارهای زبانی. د7. ش5. صص43-66.
جهازی، ن. (1381). افسانه‌های جنوب (بوشهر). تهران: انتشارات مدبر.
خزاعی، ح. (1379). افسانه‌های خراسان. مشهد: ماه‌جان.
درویشیان،ع و خندان،ر.(1381). فرهنگ افسانه‌های مردم ایران.تهران: کتاب و فرهنگ.
سادات‌اشکوری، ک. (1352). افسانه‌های اشکور بالا.تهران:وزارت فرهنگ و هنر.
ستاری.ر و دیگران. (1395). تحلیل روابط خویشاوندی در حماسه‌های ملی ایران از دیدگاه انسان‌شناسی ساختارگرا. زن در فرهنگ و هنر. د8. ش3. صص349-370.
فرج،ا .(1975). القصص الشعبی فی الدقهلیه. القاهره: الهیئه المصریه العامه للکتاب.
قاسم‌زاده، م. (1397 و 1398). افسانه‌های ایرانی.تهران: هیرمند.
کمال، ه. (1999). قالت الراوایه. القاهره: ملتقی المرأه والذاکره.
لوی‌استروس،ک. (1986). الأسطوره والمعنی. ترجمۀ ش. عبدالحمید. بغداد: دارالشؤون الثقافیه العامه.
لوی‌استروس،ک. (1371). ساخت و صورت؛ تأملاتی دربارۀ اثری از ولادیمیر پراپ. در ریشه‌های تاریخی قصه‌های پریان. و.پراپ. ترجمۀ ف.بدره‌ای. تهران: توس.
ـــــ . (1977). الأنتروبولوجیا البنیویه. ترجمۀ م. صالح. دمشق: وزاره الثقافه والارشاد القومی.
مجله الفنون الشعبیه. شمارۀ 38و39 (1993)؛ شمارۀ 49 (1995)؛ شمارۀ 72و73 (2007)؛ شمارۀ 84 (2009). القاهره: الهیئه المصریه العامهللکتاب.
مختاریان، ب. (1384). الگوی پیشنهادی رده‌بندی داستان‌های پریان بر بنیاد اسطوره‌ها. نامۀ انسان‌شناسی. س4. ش8. صص139-119.
ــــ . (1395). اسطوره‌شناسی کلود لوی‌استروس. در درآمدی بر ساختارگرایی کلود لوی‌استروس. تهران: سازمان جهاد دانشگاهی تهران.
مقصودی، م. (1395). مکتب اصالت ساختار انسان‌شناسی خانواده و خویشاوندی. در درآمدی بر ساختارگرایی کلود لوی‌استروس. تهران: سازمان جهاد دانشگاهی تهران.
مندلباوم، د، جی. (1395). اسطوره و اسطوره‌پرداز؛ برخی ارزشیابی‌های انسان‌شناسانه پیرامون مطالعات اسطورۀ لوی‌استروس. در درآمدی بر ساختارگرایی کلود لوی‌استروس. تهران: سازمان جهاد دانشگاهی تهران.
وایزمن، ب. (1977). لوی‌استروس قدم اول. ترجمۀ ن.رحمانیان. (1379). تهران: شیرازه.
Al-Shahi,A & Moor,F.C.T.(1978). Wisdom from the Nile:a collection of folk-stories from northern and central Sudan.Oxford: Clarendon Press.
Bushnaq,I.(1986). Arab folktales.New York : Pantheon Books.
Campbell,J.F.(1860).Popular Tales of the West Highlands: Orally Collected. (Edinburgh: Edmonston and Douglas, 1860).
Dobrev,V.(2004). A new necropolis from the old kingdome at south Saqqara. At THE OLD KINGDOM ART AND ARCHAEOLOGY. Editor: M.Brta.
El-Shami,H.(1979).Brother and Sister Type 872, A Cognitive behavioristic analysis of a Middle Eastern Oikotype. Indiana University.
Grimm,J & Grimm,W. (1853). German popular tales and household stories.New York: C.S. Francis and co.
Propp, V.(1997). Theory and History of Folklore. University of Minnesota press.
Zaehner,R.C.(1955). Zurvan, a Zoroastrian dilemma.Oxford, Clarendon Press.
جستارهای زبانی
دوره 17، شماره 2 - شماره پیاپی 92
تابستان 1405
صفحه 383-414