گفتمان تجویز و القاء در آیات‌الاحکام «نماز» از دیدگاه نشانه- معناشناسی گفتمانی گرمس

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی کارشناسی ارشد زبانشناسی همگانی
2 استادیار گروه زبان انگلیسی دانشگاه رازی
3 دانشیار زبان انگلیسی دانشگاه رازی
10.48311/lrr.2025.7162
چکیده
آیات‌الاحکام نماز به دسته‌ای از آیات مشخص در قران گفته می‌شود که در آن‌ها احکام الهی دربارۀ نماز و شیوۀ برپایی آن در قالب گفتمان تجویزی بیان شده‌اند که هستۀ نظام گفتمانی در آن‌ها مؤلفۀ «تجویز» است؛ اما نکته‌ای که دربارۀ اینگونه آیات مطرح می‌شود، این است که با وجود حاکمیت گفتمانی تجویزی بر آن‌ها و رابطۀ عمودی کنش‌گزاری (دستور دهنده) و کنش‌گری (دستورپذیری) که در این آیات میان خداوند و بندگان شکل می‌گیرد؛ در بسیاری از این آیات، کنش‌گزار در کنار گفتمان کنشی تجویزی (دستور)، از مؤلفه‌های گفتمان القایی (تشویق، تهدید، و...) نیز استفاده کرده است؛ به همین سبب در این پژوهش این مسئله مطرح است که گفتمان‌های القایی در این آیات دارای چه کارکردی هستند و باوجود آن‌ها، این دسته از آیات‌الاحکام دارای چه ساختار گفتمانی هستند؛ در این پژوهش که با روش تحلیلی و کاربردی و بر پایۀ رویکرد نشانه- معناشناسی گفتمانی گرمس انجام گردیده، کوشش شده است که 17 آیۀ قران که موسوم به آیات‌الاحکام نماز هستند، از دیدگاه گفتمان تجویزی و القایی بررسی شود تا چگونگی ساختار گفتمانی آن‌ها مشخص شود و کارکرد گفتمان‌های القایی نیز در این آیات روشن شود؛ یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که گفتمان‌های القایی به کار رفته در کنار گفتمان تجویزی، پادگفتمان‌هایی هستند که به دو شکل تضمینی و تقویتی انجام‌گیری کنش تجویزی توسط کنش‌گران را حمایت معنایی کرده‌اند و حضور آن‌ها، نظامی تلفیقی از تجویز و القا را در این آیات ایجاد کرده است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Prescriptive and Manipulation Discourse in Ayat- al- Ahkam “Namaz” from The Greimas’s Semi- Semantics Discourse View Point

نویسندگان English

Nastaran Kasani 1
Mehdi Fattahi 2
Amer Gheitury 3
1 Master's student in public linguistics
2 Assistant Professor of English Department of Razi University
3 Associate Professor of English at Razi University
چکیده English

Ayat al-ahkam of prayer are verses in which divine commands about prayer are in the form of prescriptive discourse; But the point that is raised about such verses is that despite the rule of prescriptive discourse on them, in many of these verses, the actor is one of the components of inductive discourse (encouragement, threat, etc.) has also used; For this reason, in this research, it is the question of what function the inductive discourses have in these verses, and despite them, what kind of discourse structure does this category of commandment verses have? In this research, which was carried out with the analytical and applied method and based on the semiotic-semantics approach of Garmes, an attempt has been made to examine the 17 verses of the Qur'an, which are known as the commandments of prayer, from the point of view of prescriptive and inductive discourse, in order to determine how their discourse structure is. And the function of inductive discourses should also be clarified in these verses; The findings of this research show that the inductive discourses used in addition to the prescriptive discourse are anti-discourses that have provided semantic support to the performance of the prescriptive action by the actors in two ways, and their presence has created a unified system of prescription and induction in these verses. Is.

کلیدواژه‌ها English

The Qur'an
the verses of prayer
prescriptive discourse
inductive discourse
anti-discourse
1. خرمشاهی، بهاء‌الدین. (1377). دانشنامۀ قران و قران‌پژوهی. ج 2. تهران: ناهید.
2. داودی مقدم، ف. و همکاران( 1396). «نقش پادگفتمان‌ها در تحلیل گفتمانی سوره کهف( واکاوی داستان یاران غار و خضر و موسی)». پژوهش‌های زبان‌شناختی قران. سال ششم. ش 1، پیاپی(11). صص 1- 16.
3. داودی‌مقدم، ف. (1393). «تحلیل نشانه- معناشناسی گفتمان در قصّۀ یوسف». آموزه‌های قرانی. 11(20). 175- 192.
4. دسترنج، ف، ع. طبیبی و م. عرب. (1398). کاربست تحلیل گفتمان در تبیین پیوستگی سوره احزاب (با محوریت تفسیر المیزان و فی ظلال القرآن). پژوهشنامۀ قران و حدیث. 13 (25). 91- 114.
5. سجادی فر، و، و م. پرنیان. (1401). «کارکرد پادگفتمان‌های دینی و آیینی (رفتارهای پشتیبان) در پیشبرد روایت؛ مطالعۀ موردی قصّه‌های عامیانه کوتاه ایران». جستارهای زبانی. 6 (11). 185- 211.
6. شایسته‌نژاد، علی‌اکبر، اکبر ثقفیان و علی اوجی (1391). واحدی شیرازی و اسباب‌النزول. تهران: موسسۀ خانه کتاب و ادبیات ایران.
7. شعیری. حمیدرضا. (1386). «بررسی انواع نظام‌های گفتمانی از دیدگاه نشانه - معناشناختی»، مجموعه مقالات دانشگاه علامه طباطبائی. ش 219. صص 106- 119.
8. شعیری، ح. ( 1397). نشانه‌شناسی دیداری، نظریه و کاربرد. چاپ ، تهران: سخن
9. صالحی، پیمان و طاهره افشار. (1398). »تحلیل گفتمان انتقادی داستان موسی (ع) در قران کریم براساس (الگوی نورمن فرکلاف)». پژوهش‌های قرانی. دورۀ 24. ش 92. صص 82- 59.
10. طباطبایی، سیدمحمد حسین (1360). تفسیر المیزان. ترجمه ناصر مکارم شیرازی. ج 4. قم: بنیاد علمی و فکری علامه طباطبائی
11. فیروزآبادی، محمدبن یعقوب. (1462ق). القاموس‌المحیط. بیروت: مؤسسۀ الرسالۀ ، طبعۀ الثامنۀ.
12. مجلسی، محمدباقر (1368) بحارالانوار. ج 89. قم: انتشارات اسلامیه.
13. محقق، محمدباقر (1384). نمونۀ بیانات در شان نزول: از نظر شیخ طوسی و سایر مفسرین عامه و خاصه. قم: اندیشه‌های اسلامی.
14. مکارم شیرازی، ناصر و محمد جعفر امامی (1389). شأن نزول آیات قران. قم: امام علی بن ابیطالب (ع).
15. میلز، س. (1382). گفتمان. ترجمه فتاح محمدی. زنجان: هزاره سوم.
16. نامداری، ابراهیم و زهرا عادی. (1396). «تحلیل گفتمان بشارت در قران». پژوهش‌های زبانشناسی قران. دورۀ 6. ش 2. صص 217- 236.
17. نورسیده، علی‌اکبر و مسعود سلمانی حقیقی. (1397). «تحلیل نشانه- معناشناختی داستان قرانی حضرت موسی و فرعون». فصلنامه مطالعات متون اسلامی. دور 3. ش 4. صص 63- 84.
21. Austin, John Langshaw. (1970). When saying is doing. Paris: Threshold
22. Courtes, J. (2003). Semiotics of Language. Paris: Nathan.
23.Dumezill, G. (1988). Manipulative. Paris: Editions de Minuit.
24.Fontanille, Jacques, (1999). Semiotics and Literature. Method tests. Paris: PUF.
25.Greimas A. J.(1972). Essays in poetic semiotics, Paris: Larousse.

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 22 تیر 1404