تحلیل فرآیندهای گفتمانی در سوره شمس از منظر نشانه معنا شناسی (مبتنی بر الگوی تنشی)

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسنده
هومن ناظمیان
دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
10.48311/lrr.2025.7181
چکیده
رویکرد نشانه -معنا شناسی، برایند نشانه شناسی ساختارگرا و تحلیل گفتمان روایی است که در فرایند تولید معنا به عوامل حسی و ادراکی توجه دارد. این رویکرد، حاصل سلسله تحولاتی است که در بیش از یک قرن گذشته در حوزه مطالعات نشانه شناسی رخ داده که از نشانه شناسی فلسفی پیرس و نشانه شناسی زبانی سوسور آغاز می‌شود، با نشانه شناسی گفتمانی گرمس تکامل می‌یابد و با تأثیر پذیری از دانش پدیدارشناسی وارد نشانه شناسی پسا گرمسی می‌شود. نشانه معنا شناسی یکی از دقیق‌ترین رویکردها برای تحلیل فرایند تولید معنا است. از این رویکرد می‌توان برای بررسی متونی دینی از جمله قرآن کریم نیز بهره گرفت.

امروزه در مطالعات قرآنی بر خلاف گذشته، رویکرد کلی‌نگر مطرح است که این کتاب مقدس را بر خلاف نگاه جزئی‌نگر نقد و بلاغت سنتی، کلیتی منسجم و یکپارچه درنظر می‌گیرد که بین آیات و سوره‌های آن، ارتباطی انداموار برقرار است. دراین مقاله کوشیده‌ایم با استفاده از نشانه معنا شناسی پساگرمسی (مبتنی بر الگوی تنشی) که توسط حمیدرضا شعیری در ایران معرفی شده به بررسی و تحلیل فرایندهای تولید معنا در سوره مبارکه شمس بپردازیم. نتایج تحقیق نشان می‌دهد در این سوره با دو الگوی صعودی و نزولی مواجه هستیم. در هشت آیه اول که یازده سوگند ذکر شده، افزایش همزمان فشاره‌های عاطفی و گستره‌های شناختی رخ می‌دهد و در ادامه تا پایان سوره با بیان جواب قسم و سرگذشت نافرمانی و عقوبت قوم ثمود، با کاهش فشاره‌ها و افزایش گستره‌ها مواجه هستیم.
کلیدواژه‌ها
نشانه معنا شناسی
الگوی تنشی
مطالعات قرآنی
سوره شمس
موضوعات

عنوان مقاله English

Analyzing Discourse Processes in Shams Surah: A Sign-Semantics Reading (based on Tensive Model)

نویسنده English

Houman Nazemian
Department of Arabic language and literature, Kharazmi University
چکیده English

The sign-semantics approach, which brings together structuralist semiotics and narrative discourse analysis, addresses sensory and perceptual factors in the process of meaning production. This approach has evolved out of a series of developments in semiotics in the twentieth century such as Peirce’s philosophical semiotics, Saussure’s linguistic semiotics, Greimas’ discursive semiotics, and phenomenology. It provides a precise framework from which to analyze the process of meaning production. According, it can be used to analyze scriptures, particularly the holy Quran. In current Quranic studies, unlike the past, a holistic approach which considers this holy book as a coherent and integrated whole wherein there is an organic connection between verses and chapters is utilized by scholars. This study, drawing on pot-Greimasian sign-semantics semiotics (tensive model) as practiced in Iran by Hamidreza Shairi, analyzes the process of meaning production in Shams Surah. The study finds that the process of meaning production is based on “intensite” and “extensite” patterns.

کلیدواژه‌ها English

sign-semantics semiotics
tensive model
Quranic study
Shams Surah
The Holy Quran
Ahmadlou ,Z & Khalifa Shoushtari, M,E. (2021). Function s of Rhetoric in Conveying the Concept of Self-Purification in Surah Ash-Shams. Literary Qura’nic Researches. 9(2). 1-20. [In Persia]
Ahmadi,B. (2001). The text structure and textual interpretation. Tehran. Markaz Publishing. [In Persian]
AL-Shari. A. (2004). The Strategies of Discourse. Beirut. Dar Al-kotob AL-Jadid.[In Arabic]
Bint Al-Shati, A. (1971). Miracle of Eloquence in the Holy Quran. Cairo. [In Arabic]
Dastranj, F; Zolfaghari,M. (2020). An Analysis of the Structure of Surah Ash-Shams Based on John Searle's Speech Act Theory. Literary Qura’nic Researches. 71-94. [In Persian]
Fallah,E; Shafi' Pour,S. (2018). Critical Discourse Analysis of Sura "Shams" Based on the Model of Fairclough‌. Journal of Qur’anic interpretation and language. 7(1). 29-42. [In Persian]
Fotoohi.M. (2007) A Critical Look on the Theoretical Principles and Methods of Traditional Rhetoric. 3. 9-37. [In Persian]
Fontanille,J.(2006). The Semiotics of Discourse. Heidi Bostic(trans). New York. Peter Lang Publishing.
Ghaeminia,A. (2010). Biology of the Text. Tehran: Institute of Islamic Culture and Thought. [In Persian]
Gherati,M. (2009). Tafsire Noor. Tehran. [In Persian]
Juneghani, M.A. (2007). A Survey of the Theoretical Frameworks of Discourse Engagement and Disengagement. Journal of Narrative Studies.1. 1-25 [In Persian]
Khorasani,F. (2010). Investigation of the structure of the Siavash story on Base of Greimas’s Narrative Semantic. Thesis submitted for the degree of Master of Science. Tarbiat Modares University. [In Persian]
Matouri,A. (2016). A Research on Stylistics of the Surah Ash-Shams. Horizon of Islamic Civilizations. 18 (2). 73-88. [In Arabic]
Makaryk, I,R. (2006). Encyclopedia of Contemporary Literary Theory. Translated by Mohajer,M & and Nabavi,M. [In Persian]
Mir,M & Abd Al-Raof.H.(2017).Studding Quran as a literary work. Mustansir Mir & Abdul-Raof,Hussein. Gathered and translated to Persian by Horri,A. Tehran. Niloofar.[In Persian]
Nasiri,R; Amiri, M. (2018). Semiotic Analysis of the Tensive Model in the Story of the Be'atat (Resurrection) of Moses (AS) in Surah al-Taha. Language Related Research. 9 (4). 33-59. [in Persian]
Paktchi,A & Shairi,H.R & Rahnama,H. (2015).Tensive Semiotics of Discourse in Surat Al-Qāriah; A New Approach in Semiotics of the Qurānic Discourse. Language Related Research. 4(25). 39-68. [In Persian]
Qutb,S.(2003).Fi Zilal Al Quran. Beirut. Dar Al-Shorough. [In Arabic]
Sadat Mostadavim, S.H; Shairi & Rahnama,H. (2013). Tensive Semiotics of "Kiramat" (dignity) in the Quranic Discourse. Journal of Our’anic interpretation and language. 1 (2). 24-42. [In Persian]
Safavi, Kourosh. (2015). Introduction to Semiotics of literature. Tehran: Elmi publishing.[In Persian]
Shairi,H.R. (2002). Basics of Modern Semantics. Tehran. Samt. [In Persian]
Shairi. H.R. Wafaei.T.(2010). A way to fluid Semantics. Tehran. Elmi va Farhangi. [In Persian]
Shairi.H.R. (2005). An Examination of the Basic Role of Perception in Meaning Production. Human Sciences. 45-46. 115-130. [In Persian]
Shairi.H.R. (2005) Study the Tensive Process of Literary discourse. Foreign Language Research. 25. 178-204.[In Persian]
Shairi. H.R. (2006). Semiotic Analysis of Discourse. Tehran:Samt. [In Persian]
Shairi. H.R. (2007). Study the types of Discourse systems from the semiotic perspectives. Collection of articles of Allameh Tabatabaie University. 219. 106-119. [In Persian]
Shairi.H.R. (2007). The Dialogue Between Semiology and Phenomenology as a Strategy for Analyzing the Literary and Artistic Discourses. Adab Pazhuhi. 3. 61-81. [In Persian]
Shairi. H.R. (2016). Semiotics of Literature. Tehran. Tarbiat Modares University Press. [In Persian]
Sharifi.H.R; Najmoddin,F.(2014). The Discourse Semiotics Analysis of Sura al-Rahman (based on Fontanille Tension Model). Journal of Qur’anic interpretation and language. 3 (1). 47-72. [In Persian]
Shafiei Kadkani, M.A.(2012). Resurrection of the words. Tehran. Sokhan. [In Persian]
Shiarzi,M. (1992). Tafsier Nemmoneh. Tehran. Dar Alkotob Eslamiyah. [In Persian]
Sojoodi,F. (2004). Applied Linguistics. Tehran: Qesseh Publishing. [In Persian]
Tabassom, Z. (2022). study the rhetoric points in Sura Shams. Arabic Language studies. (6) 35-48. [In Persian]
Tabatabaie.M.H.(1995). Al-Mizan. Traslated to Persian by Mouasavi. M,B. Qum. [In Persian]
جستارهای زبانی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 22 تیر 1404