بررسی میانگین قدرت درکی حواس پنج گانه در زبان فارسی

شریفی, شهلا; صبوری, نرجس بانو

doi:10.48311/lrr.2025.7187

بررسی میانگین قدرت درکی حواس پنج گانه در زبان فارسی

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان

شهلا شریفی ¹

نرجس بانو صبوری ²

¹ دانشیار زبانشناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

² دانشیار زبانشناسی، گروه زبانشناسی و زبان های خارجی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

10.48311/lrr.2025.7187

چکیده

هدف از این پژوهش تعیین میانگین قدرت درکی حواس پنجگانه در زبان فارسی بر اساس سلسله مرتبۀ میانگین قدرت درکی حواس لینوت و کانل(2009) است. برای رسیدن به این هدف از (100) صفت حسی پرکاربرد فارسی و (25) آزمودنی بومی فارسی زبان استفاده شد تا بر اساس لیکرت پنج گزینه ای میزان درک حسی خود را از هر صفت بیان کنند. همچنین از (20) آزمودنی دیگر خواسته شد برای صفات دادهشده اسم انتخاب کنند. این آزمونها برای پاسخ به این سوالات انجام شد: چند درصد از صفات منحصراً به یکی از حواس پنجگانه نسبت داده شدهاند، امتیاز کلی هر حس از لیکرت پنجامتیازی چند بوده است، و در نهایت میانگین قدرت درکی کدام حس بالاتر بوده است. همچنین آیا طبق نظر لینوت و کانل (2009) میزان همنشینی اسامی و صفات همحوزه بیش از اسامی و صفات غیرهم حوزه است. نتایج پژوهش نشان داد که میانگین قدرت درکی حواس در داده های فارسی تنها در جایگاه حس شنوایی با یافته های لینوت وکانل (2009) تفاوت دارد. همچنین منطبق بر یافته های ایشان، حس بینایی بیشترین و حس بویایی کمترین میانگین قدرت درکی را در میان حواس داراست. از نظر همنشینی اسامی و صفات نیز مشخص شد در سه حس بینایی، چشایی و شنوایی همنشینیهای همحوزه بیش از غیرهمحوزه است؛ در حالیکه در مورد دو حس لامسه و بویایی این نظر صادق نیست، اما با توجه به تعداد بسیار کم همنشینیهای حس بویایی (دو مورد) و امکان نادیده گرفنن ان، بطور کلی میتوان نظر لینوت وکانل را تأییدکرد.

[1] Lynott & Connell

کلیدواژه‌ها

زبان‌شناسی حواس

سلسله‌مرتبۀ میانگین قدرت درکی

لینوت و کانل

حواس پنج‌گانه

موضوعات

زبان‌شناسی

عنوان مقاله English

The study of average perceptual strength of five senses in the Persian language

نویسندگان English

Shahla Sharifi ¹

Narjes Banou Sabouri ²

¹ Department of Linguistics, Faculty of Letters and Humanities, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran

² Associate Professor of Linguistics, Department of Linguistics and Foreign Languages, Payame Noor University, Tehran. Iran

چکیده English

The purpose of this research is to determine the average perceptual strength of the five senses in the Persian language based on average perceptual strength hierarchy by Lynott and Connell (2009). To achieve this goal, (100) commonly used Persian sensory adjectives and (25) native Persian-speaking subjects were used to express their level of sensory perception of each adjective based on the 5-point Likert Scale. Also, (20) other subjects were asked to choose names for the given adjectives. These tests were carried out to answer these questions: what percentage of adjectives are exclusively attributed to one of the five senses, how much was the total score of each sense on the 5-point Likert Scale, and as overall which sense has the highest average perceptual strength؟ Also is the rate of collocations of names and adjectives of the same domain more than the collocations of nouns and adjectives of different domains, as Lynott and Connell believe? The results showed the average perceptual strength of the senses in Persian data is different from the findings of Lynott and Connell (2009) only in the position of the sense of hearing, also according to their findings, the sense of vision has the highest and the sense of smell has the lowest average perceptual strength among the five senses. In terms of collocation of names and adjectives, it was found that with a little consideration, Lynott and Connell’s idea about the larger number of the same-domain sensory name- adjective collocations can be accepted.

کلیدواژه‌ها English

sense linguistics

average perceptual strength heirarchy

Lynott and Connel

five senses

Arnheim, R. (1969). Visual Thinking, University of California Press.
Cain, W. S. (1979). To know with the nose: keys to odor identification. Science, 203, 467–470.
Huisman, J. L., & Majid, A. (2018). Psycholinguistic variables matter in odor naming. Memory & Cognition, 46, 577–588.
Hawes, D. (2002). Nose-wise: olfactory metaphor in Mind, In C. Rouby; B. Schaal; D. Dubois; R. Gervais and A. Holley (eds.): Olfaction, Taste and Cognition, Cambridge University Press: Cambridge, pp. 67-82.
Köster, E.P. (2002). The specific characteristics of the sense of smell. In D. Dubois, C. Rouby &B. Schaal (eds.): Odor and Cognition, Cambridge University Press: Cambridge, pp. 27-43.
Kövecses, Z. (2019). Perception and metaphor: The case of smell, In Laura J. Speed, Carolyn O'Meara, Lila San Roque and Asifa Majid (Eds.), Perception Metaphors, John Benjamins Publishing Company, pp. 327–346.
Levinson, S. C., & Majid, A. (2014). Differential ineffability and the senses. Mind & Language 29, 407-427.
Lynott, D., & Connell, L. (2009). Modality exclusivity norms for 423 object properties. Behavior, Research Methods, 41, 558–564.
Majid, A., Levinson, S. (2011). The senses in language and culture, Senses and Society, 6(1), 5-18.
Miller, G. A., & Johnson-Laird, P. N. (1976). Language and perception. Cambridge, MA: Harvard University Press.
Mousavi, Sh., Amouzadeh, M. (2020). I hear the smell of roses: Semantic aspects of synaesthetic Constructions in Persian, Review of Cognitive Linguistics, 18(2), 397-427.
Olofsson, J. K., & Gottfried, J. A. (2015). The muted sense: neurocognitive limitations of olfacatory language. Trends in Cognitive Sciences, 19, 314–32.
Rabin, M. D., & Cain, W. S. (1984). Odor recognition: Familiarity, identifiability, and encoding consistency. Journal of Experimental Psychology: Learning, Memory, and Cognition, 10(2), 316–325.
Rakova, M. (2003). The extent of the literal: Metaphor, polysemy and theories of concepts. New York: Palgrave Macmillan.
Shen, Y., & Cohen, M. (1998). How come silence is sweet but sweetness is not silent: a cognitive account of directionality in poetic synaesthesia. Language and Literature, 7, 123–140
Strik Lievers, F., & Winter, B. (2018). Sensory language across lexical categories. Lingua, 204, 45–61.
Winter, B., Perlman, M., & Majid, A. (2018). Vision dominates in perceptual language: English sensory vocabulary is optimized for usage. Cognition, 179, 213–220.
Winter, B. (2019). Sensory linguistics: Language, Perception and Metaphor, John Benjamins Publishing Company.

Yeshurun, Y., & Sobel, N. (2010). An odor is not worth a thousand words: from multidimensional odors to unidimensional odor objects. Annual Review of Psychology, 61, 219–241.