زبان عربی از منظری معنی شناسیک جستاری در ذات گرایی و نام گرایی واژگان وساختارها

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسنده
دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.
چکیده
قضیّه «ثبات»و«تغییر» تنها درمورد پدیده‌های طبیعی مط‌رح نمی‌‌شود بلکه عالم زبان نیز از تاثیرات این بحث در امان نیست. از آن جا که مسلمانان از اغاز نزول ‌قرآن کریم با پدیده زبان ارتباط عمیقی ایجاد کرده بودند، این موضوع نیز جزء مسائل مبتلابه اندیشمندان مسلمان بود. مساله وجود هسته‌های سخت معنایی و یا فقدان آن، از دو منظر «هستی شناسی» و «کاربردشناسی» مورد توجّه آنان قرار داشت. در بحث «هستی شناسی» زبان و جنبه‌های نظری مربوط به زبان، اغلب نگاه‌های علمای سلف بر وجود مرکزیت غیر قابل تغییر استوار است. اما با این حال در این حوزه هم نظرهای مخالف یافت می‌شود.‌ امّا در بستر دلالت و معنای واژه‌ها و ساختارها، نگاه‌های بسیاری معطوف به جنبه تغییر و تحوّل وعدم ثبات در مدلول واژه و ساختار جملات است. هر کدام از این دو دیدگاه تبعاتی را با خود به همراه دارد که غفلت از آن، دست‌‌آوردهای فهمی و تفسیری ودر نتیجه فرهنگی خاصّی را به دنبال خود دارد. ساختارهای زبان عربی بیانگر این نکته هستند که این زبان با رویکرد کثرت‌گرایی در حوزه معنی‌یابی همزمان با حفظ هسته‌های سخت معنایی هماهنگی بیشتری دارد. مواجهه معتدلانه در‌فرآیند رویارویی با این دو منظر تفسیری می‌تواند نتایج زیانبار وابستگی تامّ و تمام به هر یک از این دو دیدگاه را تقلیل دهد.

کلیدواژه‌ها
موضوعات

·           ‌قرآن کریم.
·           آزاد،ع.ر.(۱۴۰۰).فهمِ فهم.مشهد:نشر تگ.
·           ابراهیم، ا.(۱۹۶۳).دلالّة الالفاظ. ط۲.القاهره:مکتبه الانجلو المصریه.
·           ‌ابن‌اثیر، ن.(۱۴۲۰).المثل السائر.تحقیق: محی‌الدین عبدالحمید.بیروت:المکتبه العصریه.
·           ابن‌تیمیّه ، ا.(بی‌تا)الردّ علی المنطقیین ج۱.بیروت: دارالمعرفه.
·           ‌ابن‌جنّی، ع.(۱۹۵۲).الخصائص.تحقیق محمد علی نجّار.بیروت:دارالهدی للطباعه و النشر.
·           ابن درید،م.(۱۹۵۸).الاشتقاق.القاهره:مطبعه الرساله.
·           ابن‌عاشور،م.(۱۹۸۴).التحریر و التنویر.تونس:الدار التونسیه للنشر.
·           ابن‌عربی، م.(۲۰۱۱).الفتوحات المکیّه.بیروت:دارالمعرفه.
·           ‌ابن‌فارس، ا.(۱۹۶۳).الصاحبی فی فقه اللغه و سنن العرب فی کلامها.بیروت:بدران.
·           ابن هشام، ج. (۱۴۰۶).مغنی اللبیب عن کتب الاعاریب.قم:مکتبه السیدالشهداء.
·           ابوزید، ن.ح.(۱۹۹۶)الامام الشافعی و تاسیس الایدیولوجیهالوسطیه.قاهره: مدبولی
·           ابوعوده، ع،خ.(۱۳۹۵).تغییرمعنایی بین شعر جاهلی و زبان ‌قرآن کریم.ترجمه: قاسم بستانی.اهواز: دانشگاه شهیدچمران.
·           احمدی، ب.(۱۳۷۸).ساختار و تاویل متن.تهران: نشر مرکز.
·           اسماعیل، ع.(۱۹۸۷).قراءه فی معنی المعنی.نشریه الفصول،۲۷و۲۸،  ۴۵-۳۷
·           اردبیلی، م، م.(۲۰۱۴)شرحی اجمالی بر نظریه مثل افلاطون، سایت فلسفه نو.
·           بکر، ‌ی.(۱۹۷۰). نصوص فی فقه اللغه العربیه.بیروت: دار النهضه العربیه.
·           تفتازانی، س.(۱۳۷۴ق)المطوّل فی شرح تلخیص المفتاح.تهران: مکتبه علمیه‌اسلامیه.
·           جرجانی، ع.(۲۰۰۳). ددلائل الاعجاز.بیروت: الممکتبه العصریه.
·           حاجی اسماعیلی، م،ر.(۱۳۸۹). بررسی رویکرد کلامی اشاعره و معتزله به  چیستی کلام الهی. الهیات تطبیقی. ش۲، صص:۸۷-۱۰۲
·           حسّان، ت.(۱۹۹۴). اللغه العربیه معناها و مبناها.الدار البیضاء: دارالثقافه.
·           حسینی،ا،.سعیدی مهر،م.(۱۳۸۹).ذات‌گرایی ارسطویی-سینوی و ذات‌گرایی معاصر.حکمت سینوی(مشکوه الانوار).ش۴۳،صص۲۰-
·           حسینی سیستانی، ع.(۱۴۰۴)الرافد فی علم الاصول.تقریر: قطیفی.قم:دفترایه الله سیستانی.
·           دادجو، ا.(۱۳۹۷).ذات‌گرایی جدید در فلسفه علم معاصر.ذهن.ش۷۴.صص: ۸۲-۵۱-۵-۸۲.                                                                                      
·           دبّاغ، س.(۱۳۸۹). زبان و تصویر جهان.تهران: نشر نی.                                              
·           راجحی، ع.(۱۹۹۷). فصول فی علم اللغه.الاسکندریه: دارالمعرفه الجامعیه.
·           رسائل اخوان الصفا و خلان الوفاء. (۱۹۸۴).تصحیح: مصطفی غالب.بیروت:
·           رضی الدین، م.(بی‌تا).شرح شافیه ابن الحاجب.بیروت: دارالکتب العلمیه.
·           زجاجی، ا.ق.(۱۹۵۹).الایضاح.تحقیق: مازن المبارک.قاهره: دارالعروبه.
·           زمخشری، م.(بی تا).الکشّاف عن حقائق غوامض التنزیل.
·           سامرائی، ف.ص.(۲۰۰۷). معانی‌النحو.بیروت: مؤسسه التاریخ العربی.
·           سامرائی، ف.ص.(۱۴۳۰). من اسرار البیان ال‌قرآنی ،اردن: دارالفکر.
·           سامرائی، ف.ص.(۲۰۰۰).الجمله العربیه و المعنی.بیروت: دارابن حزم.
·           سروش، ع.(۱۳۷۹).قبض و بسط تئوریک شریعت. تهران: صراط.
·           سروش، ع.(۱۳۷۸).بسط تجربه نبوی.تهران: صراط.
·           سروش، ع.(۱۳۹۶).سلوک دیندارانه در جهان مدرن.جلسات:۱۱.کانال تلگرام.
·           سروش، ع.(۲۰۲۵).سخنرانی: ماهیت گذر از تفکر رئالیستی  به تفکر نومینالیستی.یوتیوب
·           سعیدی روشن، م.ب.(۱۴۰۳).معناشناسی ‌قرآن روش‌ها و نظریه‌ها.قم:پژوهشگاه حوزه و دانشگاه
·           سیّدی، ح.(۱۳۹۹).نظریه‌های زبان‌شناسی دانشمندان مسلمان.قم:پژوهشگاه علوم اسلامی.
·           سیبویه، ع.(۱۹۶۶). الکتاب ج ۱.تحقیق: محمدهارون.القاهره: دارالقلم.
·           سیوطی، ج.(بی‌تا). المزهرفی‌علوم‌اللغه وانواعها.تحقیق: ابراهیم، بجاوی، جادالمولی، حلبی.دارالفکر.
·           سیوطی، ج.(بی‌تا). الاقتراح فی علم اصول النحو.تحقیق و تعلیق: احمد محمد قاسم. قم: نشرادب الحوزه.
·           شیواپور، ح.(۱۳۹۴). نظریه روح معنا در تفسیر ‌قرآن.قم: دانشگاه مفید.
·           صدر، م،ب.(۱۹۸۰). دروس فی علم الاصول.الحلقه الثانیه و الاولی.بیروت: دارالکتاب اللبنانی.
·           صفوی، ک.(۱۳۹۳).اشنایی با نشانه شناسی ادبیات.تهران: نشر علمی.
·           صفوی، ک.(۱۳۷۹).درامدی بر معنی شناسی.تهران: بژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی.
·           ضرابیها، م،ا.(۱۳۸۴).زبان عرفان.تهران: بینادل.
·           طباطبائی، م.ح.(بی‌تا).المیزان ج۱۹و۳و۱.قم: جامعه المدرسین.
·           طیّب، ع.(۲۰۰۱).المرشد الی فهم اشعار العرب و صناعتها.بیروت: دارالفکر.
·           عبدالتوّاب، ر.(۱۹۹۴).دراسات و تعلیقات فی اللغه.قاهره: مکتبه الخانجی.
·           عزیزی علویجه، م.(۱۳۹۸).رهیافتی تطبیقی به حس گرایی سلفی و حس‌گرایی تجربی. حکمت اسلامی، ش۱.صص۱۴۰-۱۱۷
·           عزیزی‌کیا، غ(۱۳۷۸) دلالت التزامی و نقش آن در تفسیرمتن.‌ قرآن‌شناخت. ج۱.صص: ۸۴-۶۵
·           عوض‌حیدر، ف.(۱۹۹۹). علم الدلاله دراسه نظریه و تطبیقیه.القاهره: النهضه المصریه
·           فراهیدی، خ.(۱۹۸۴).االعین.بغداد: دارالرشیدللنشر.
·           فرضی، م.ب(۱۳۹۸). نقد و بررسی ظاهرگرایی در فهم ‌قرآن. قم: ترجمه و نشر المصطفی.
·           کاپلستون، ف.(۱۳۸۵). تاریخ فلسفه  یونان و روم. ترجمه مجتبوی. تهران: علمی-فرهنگی.
·           کالر، ج.(۱۳۷۹). فردینان دوسوسور. ترجمه: کورش صفوی. تهران: هرمس.
·           محمّدی  مظفّر، م،ح.(۱۴۰۰). ظاهرگرایی در ‌قرآن. قم: دانشگاه  ادیان و مذاهب.
·           محمد یونس علی، م.(۲۰۲۱). نظریه المجاز عند ابن‌تیمیّه  و تحیید ثنائیّه الوضع و الاستعمال. یوتیوب
·           مظفّر، م، ر.(۱۹۸۰). المنطق. بیروت: دارالتعارف.
·           مظفّر، م، ر.(۲۰۰۰). اصول الفقه. نشر دانش اسلامی.
·           مفید، م.(۱۴۱۳). الاختصاص. قم: الموتمر العالمی لالفیه الشیخ المفید.
·           ملکیان، م.(۲۰۲۳).سخنرانی: ذات‌گرایی. یوتیوب
·           منقور، ع.(۱۳۹۶). مبانی و مباحث معنا شناسی در جهان اسلام. ترجمه: حسین سیدی.مشهد: دانشگاه فردوسی.
·           مجتهد شبستری، م.(۱۳۹۵). هرمنوتیک جدیدچیست؟ و فلسفه زبان.وبسایت مجتهد شبستری.
·           میرحاجی، ح. م. (۱۳۹۹). عقل نحو و نحو عقل. جستارهای زبانی. ش۶۶، صص: ۴۷۵-۴۴۱
·           واعظی، ا (۱۳۹۲). نظریه تفسیری متن. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
·           ورستیگ، ک (۱۳۹۱). تاریخ مطالعات زبان‌شناسان مسلمان. ترجمه: ابوالحسنی. تهران: سمت.
·           نجاتی، م، وهمکاران (۱۴۰۰). ذات گرایی در حکمت متعالیه. خردنامه صدرا. ش۱۰۳، صص۲۴-۱۳.
·           نوبهار، ر (۱۳۹۹). اصول فقه و مباحث الفاظ و قواعد تفسیر متن. تهران: میزان.            
·           هاشمی، ا (بی‌تا). جواهر البلاغه.بیروت: داراحیاء التراث العربی.                                
هلال، ع.(۱۹۹۵). العربیه،خصائص‌ها و سمات‌ها. دارالعلم