سازوکار «بازی زبانی» ویتگنشتاین به‌مثابۀ نقد اجتماعی قدرت در نمایش آیینی – سنتی سیاه‌بازی

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسنده
دانشجوی دکتری تخصصی فلسفۀ هنر، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، تهران، ایران.
چکیده
ویتگنشتاین متأخر عقیده دارد که زبان در شکلی نامحدود دارای انواعی است که این عدم محدودیت می‌تواند به بازی­های زبانی منجر شود. از منظر ویتگنشتاین متأخر، در یکی از این شکل­های بازی با زبان، زبان کلامی در بازشناسی ارتباط، نه‌تنها عامل بازنمایی اندیشه که در تعاریف گسترده‌تر و اجتماعی می‌تواند به نشانه‌ای برای بیان تسلط قدرت به‌شمار آید. بازتاب این تفکر را می‌توان در گفت‌و‌گوی میان نیروهای مسلط در جامعه جست‌و‌جو کرد. در این گفت‌و‌گو قدرتی که از عامل زبان کلامی سود می‌جوید، به­منزلۀ مرکز بازشناسی شده و می‌کوشد تفکر خود را بر حاشیه‌ها تحمیل کند؛ اما در راستای همین بازی زبانی، مرکز همیشه ثابت نمی‌ماند و حاشیه‌ها به تناوب با جای‌گیری در مرکز سبب‌ساز واسازی آن می‌شوند. یکی از اشکالی که می‌توان بازتاب این نظریه را در آن جست‌و‌جو کرد، شکل نمایشی تخت‌حوضی به‌مثابۀ یکی از گونه‌های نمایش‌های آیینی ـ سنتی ایرانی است. در این شکل از نمایش ارباب نماینده و کنشگر جایگاه قدرت (مرکز) است که برتری قدرت‌مدارانۀ خود را در گفت‌و‌گو با سیاه شکل می‌دهد. سیاه نیز به­منزلۀ تیپ حاشیه‌ای جامعۀ سنتی، با تمهیداتی زبانی در مقابل مرکز/ ارباب مقاومت می‌کند. این مقاله قصد دارد با مطالعۀ نمایش­نامۀ بازی سلطان و سیاه، اثر علی نصیریان با روش توصیفی ـ تحلیلی پس از تعریف و تبیین نظریۀ بازی­های زبانی ویتگنشتاین متأخر، با پرداختن به کنش زبانی موجود در نمایش تخت‌حوضی نشان دهد که چگونه انتقاد اجتماعی به‌واسطۀ این انگاره شکل گرفته است و از سوی بازی حاشیه و مرکز در زبان کلامی بازنمایی می‌شود.


کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The Mechanism Of Wittgenstein’s language-games As a Social Criticism of Power In Siah-Bazi

نویسنده English

Ramtin Shahbazi
chairperson Of Cinema department at Soore University
چکیده English

The later Wittgenstein believes that there are unlimited forms of language that can lead to language-games. In one of these forms of language-game, from the viewpoint of the later Wittgenstein, the verbal language in the recognition of communication not only represents thought, but in broader and social definitions, can serve as a sign for expressing power relations. This thought is reflected in the discourse between dominant forces in society. In this discourse, the power that takes advantage of verbal language is recognized as the center, who tries to impose its way of thinking on the margins. In the course of this language-game, however, the center is not fixed, and the margins periodically become the center and recreate itThe reflections of this theory can be explored in the performing arts form of Takht Houzi (also Siah-Bazi) as an Iranian traditional-ritual play. In this form, the master represents and acts as the center (power) that molds its superiority in a discourse with Black (Siah) Meanwhile, Black, as a marginal type from the traditional community, resists the center/master through verbal measures (known as the Kaka'i language). The paper aims to study the play that name Soltan and Siyah by Ali Nasirian, with the analytical-descriptive approach, first delineate the language-game theory of the later Wittgenstein, and then examine the verbal actions embedded in Takht Houzi to shows how social criticism is shaped by this notion and is represented by the margin-center game within the verbal language.


کلیدواژه‌ها English

Wittgenstein
language-games
Social Criticism
Margine
Center
اکوان، محمد(1380)، ویتگنشتاین: زبان و فلسفه، نشریه دانشکده ادبیات و علوم اجتماعی دانشگاه تهران، شماره پیاپی 982
الام،کر(1386)، نشانه‌شناسی تئاتر و درام، ترجمه: فرزان سجودی، چاپ اول، تهران: نشر قطره
انصاری، محمدباقر(1387)، نمایش روحوضی زمینه،زمانه وعناصر خنده‌ساز، چاپ اول ،تهران: نشر سوره‌مهر
آقا‌عباسی، یدالله(1391)، دانشنامه نمایش ایرانی/جستارهایی در فرهنگ و بوطیقای نمایش ایرانی، چاپ اول ،تهران،نشر قطره
آلن و تروی(1389)، ویتگنشتاین نظریه و هنر، ترجمه: فرزان سجودی، چاپ اول ، تهران: نشر فرهنگستان هنر
باقری، فارس(1392)، کارکرد و کاربرد زبان در فرایند نمایشنامه نویسی، چاپ اول ، تهران:نشر افراز
برسلر، چارلز(1389)، درآمدی بر نظریه‌ها و روش‌های نقد ادبی، ترجمه: مصطفی عابدینی‌فرد، چاپ اول ،تهران: نشر نیلوفر
بیضایی، بهرام(1379)، نمایش در ایران، چاپ اول ،تهران: نشر روشنگران
جی.لایکن، ویلیام(1392)،درآمدی به فلسفه زبان، ترجمه: ترجمه: میثم محمد امینی، چاپ اول تهران: نشر هرمس
دباغ، سروش(1387)، سکوت و معنا، جستارهایی در فلسفه ویتگنشتاین، چاپ اول ،تهران: نشر موسسه فرهنگی صراط
دباغ، سروش(1394)، زبان و تصویر جهان، مقولاتی در فلسفه ویتگنشتاین، چاپ اول ،تهران: نشر نی
زیور عالم، احسان، سجودی، فرزان(1396)، بررسی ساختار زبانی نمایشنامه های هملت داگ، مکبث کاهوت تام استوپارد از منظر ویتگنشتاین، نشریه نامه هنرهای نمایشی و موسیقی، شماره 14
ضیمران، محمد(1390)، میشل فوکو: دانش و قدرت، چاپ اول ،تهران: نشر هرمس
غریب‌پور، بهروز(1390)، تئاتر در ایران، چاپ اول ،تهران: نشر دفتر پژوهش‌های فرهنگی
فتحعلی‌بیگی، داوود(1371)، لهجه کاکایی، مجموعه مقالات چهارمین جشنواره نمایش‌های مذهبی- سنتی به کوشش لاله تقیان،تهران: نشر نمایش
گودرزی، سعید(1388)، ماهیت هنر نزد ویتگنشتاین، پایان نامه کارشناسی ارشد به راهنمایی دکتر سید موسی دیباج، دانشکده هنرهای کاربردی،دانشگاه هنر تهران
مالپاس، سایمون(1388)، ژان-فرانسوا لیوتار. ترجمه بهرنگ پورحسینی، چاپ اول ،تهران: نشر مرکز
میلز، سارا(1388)، گفتمان، ترجمه: فتاح محمدی، چاپ اول ، تهران: نشر هزاره سوم
میلز، سارا(1389)، میشل فوکو، ترجمه: داریوش نوری، چاپ اول ،تهران: نشر مرکز
ندرلو، بیت الله(1390)، نظریه بازی های زبانی ویتگنشتاین: یک نظرگاه فلسفی پست مدرن درباره زبان، نشریه غرب شناسی بنیادی،سال دوم، شماره اول
نصیریان، علی(؟)، بنگاه تئاترال، تهران:نشر؟
نصیریان، علی(1378)، بازی سلطان و سیاه، چاپ اول ،تهران: نشر امیرخانی
نوابخش مهرداد, کریمی فاروق (1388)، واکاوی مفهوم قدرت در نظریات میشل فوکو، نشریه مطالعات سیاسی، دوره 1، شماره 3
ویتگنشتاین، لودویگ(1383)، پژوهش های فلسفی، ترجمه : فریدون فاطمی، چاپ اول، تهران: نشر مرکز
یوسفیان کناری، محمد جعفر، کیانیان، مجید(1394)، بررسی ضربان‌های گفت‌وگویی و کارکردهای نمایشی آن در چهار نمایش‌نامه از محمد یعقوبی (با رویکردی به راهکارهای زبان‌بنیاد پل کاستانیو)، نشریه جستارهای زبانی، دوره ششم، شماره دوم