تحلیل فرایند نظام های گفتمانی کنشی و تنشی در شعر «کتیبۀ» اخوان ثالث

نوع مقاله : مقالات علمی پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی کارشناسی ارشد ادبیات فارسی، ایران، فارس، کازرون، دانشگاه سلمان فارسی کازرون
2 عضو هیأت علمی گروه زبان و ادبیات فارسی.دانشکده ادبیات و علوم انسانی. دانشگاه سلمان فارسی کازرون. کازرون. ایران.
10.48311/lrr.2025.7101
چکیده
این مقاله به بررسی دو نظام گفتمانی کنشی و تنشی در شعر «کتیبۀ» اخوان ثالث می‌پردازد. نظام روایی کنش‌محور گفتمانی شکل گرفته بر اساس نقصان بیرونی با محوریت «کنش» است. نظام تنشی اما از نقصانی عاطفی_درونی نشأت می‌گیرد و با شناخت کنش­گر از هستی رابطۀ تعاملی دارد. «کتیبه» ­به دلیل داشـتن درون­مایۀ گفتمـان روایـی، حـاوی کنش­ها و تنش­های ارزش­ محـور اسـت که نظام­های مسلط برآن قابلیت بررسی نشانه­معناشناختی را دارند. هدف پژوهش نشان دادن محورهای بنیادین معناسازی این شعر و چگونگی ظاهرشدنِ معنا در لایۀ سطحی گفتمان از میان نشانه­های یگانه می­باشد. بدین منظور پژوهش، به روش توصیفی-تحلیلی، گونه­های نظام گفتمانـی نظیر نظـام کنشـی، تنشـی_عاطفی و فنون پـردازش مفهـوم، پیوند بـا مخاطـب، ارسال پیام در شعر«کتیبه» را مشخص کرده است. نتایج پژوهش حاکی از آن است که گفته­پرداز با چینش هنرمندانۀ اجزای کلام موفق به تولید معنای ذهنی مدنظر خود _یأس فلسفی و مغلوبِ تقدیر بودن_ و انتقال آن به گفته­خوان گردیده است. سوژه در مواجهه با «کتیبه» دچار تنیدگی با خود می­گردد و به­دلیل ناتوانی در خروج از این تنیدگی و پی­بردن به راز «کتیبه»، تحت فشارۀ عاطفی بالا تقریبا همۀ کنش­ها را غیرممکن می­بیند. نظام گفتمانی کنشی در ابتدا بارقۀ امیدی تولید کرده، اما در نهایت کنشگر به درِ بسته می­خورد وسرخورده به خانۀ اول بر می­گردد و در واقع فرایند تنشی به نظام گفتمانی کنشی غلبه می­کند. و این دو که در آغاز امید تلاقی آنها می­رفت، در نهایت به دلیل این که کنش­گرانِ پای در زنجیر همچنان دچار نقصان آزادی­اند، به آشتی درونی نمی­رسند.

کلیدواژه‌ها
موضوعات

Courtes, Joseph. (2003). Sémiotique du discours. Limoges: PULIM.
Greimas, A. J. et J. Courtes (1979). Semiotique 1. Dictionnaire raisinne de la theoriedu langage. Tom 1. Paris: Hachette.
Greimas, A. J. (1983), Du sens ll. Essais semiotiques, Paris: seuil, 1983.
Mcquillan, M. (2002). The Narrative Reader. London and Newyork:Taylor & Francis e.Library
Zilberberg, CI. (2012). La structure tensive. Belgique: presses universities de liege.
Greimas, A. J. (1987) . Lack of meaning . translated by Hamid Reza Shoiri
faal, Sh. (2018) . The concept of presence in the poetry of Hafez and Ibn Faraz from the point of view of discourse semantics
Harland, R. (2007) . A historical introduction to literary theory from Plato to Barthes
Mehrabi, A. (2014) . Semiotic.semantic analysis of a selection of Mohammadreza Shafiei Kodkani's poems . Master's Thesis . Shiraz University
Paktachi, A.Shairi, H. Rahnama, H. (2014). Analysis of discourse processes in Surah Qara'a based on tense semiotics.
Shayiri, H. Hofai, T. (2008) . A way to the sign . fluid semantics with a case study of Phoenix Nima
Shayiri, H. R. (2006). Analysis of symbols..semantics of discourse
Shayiri, H. R. (2008) . From Constructivist Semiotics to Discourse Semiotics
Shayiri, H. R. (2015) . Semantic.semantics of literature: theory and method of literary discourse analysis
Shayiri, H. R. (2017) . Sign . Visual Semantics
Shayiri, H. R. (2018) . Basics of modern semantics
Sojodi, F. (1999). An introduction to the semiotics of poetry
Sojudi, F. (2015). Applied semiotics
Dehkhoda A. A. (1984). Amsal o hakam, 6th edition.
Akhavan, sales, M. (1981). From this avesta.
Hossampour, S., and Mehrabi, A. (2015). Analysis of semiotics and semantics of Hallaj Shafi'i Kodkani's poem