نشانه معناشناسی زاویۀ دید در داستان «صیاد و عفریت» از مجموعه روایت‌های «هزار و یک شب»

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه گنبد کاووس، گنبد کاووس، ایران.
2 گروه آموزش زبان و ادبیات عربی، دانشگاه فرهنگیان، صندوق پستی: 889-14665، تهران، ایران
10.48311/lrr.2025.7202
چکیده
زاویۀ دید به عنوان مهمترین وجه ساختار روایی، پنجره­ای است که خواننده از طریق آن، صحنه­های مختلف داستان و رفتار شخصیت­ها را می­نگرد. نویسنده یا گفته­پرداز، به فراخور هدف و مهارت خود، از شگردهای مختلف زاویۀ دید در روایت استفاده می­کند. مقالۀ حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی به مطالعۀ زاویۀ دید در حکایت «صیاد و عفریت» و حلقه­های روایی وابسته به آن در مجموعه داستانی «هزار و یک شب» می­پردازد. در این مسیر از الگوی ژاک فونتنی نشانه­معناشناس معاصر استفاده شده است. وی انواع زاویۀ دید کاربردی را در گفتمان «جهان‎شمول، تسلسلی، گزینشی، جزءنگر، موازی و رقابتی» می­شمارد. بر این اساس، پژوهش به این پرسش پاسخ می­دهد که گفته­پرداز در حکایت صیاد و عفریت از کدام زاویه­های دید شناختی و چگونه استفاده کرده است؟ یافته‏های پژوهش نشان می‏دهد که نویسنده با هر زاویۀ دید و چرخش آن، به معناآفرینی جدید و صورتی نو در داستان می­پردازد تا تأثیرگذاری بیشتری در ساختار و رسیدن به معنا و هدف داشته باشد. وی از گونه‎های مختلف زاویۀ دید شناختی بر اساس غایت­مندی استفاده کرده اما «جهان‎شمول»، به اقتضای دانای کل بودن راوی و بهره­مندی از تکنیک وصف، بیش‏ترین بسامد را در حکایت مذکور و حلقه­های روایی آن داشته است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The semantic sign of the point of view in the story

نویسندگان English

Naeime Parandavaji 1
Nahid Nasihat 2
1 Assistant Professor of Arabic Language and Literature, Gonbad Kavous University , Gonbad Kavous, Iran
2 Assistant Professor, Department of Arabic Language and Literature, Farhangian University
چکیده English



Point of view, as the most important aspect of the narrative structure, is the window through which the reader sees the different scenes of the story and the behavior of the characters. The author or the narrator, according to his purpose and skill, uses different methods of point of view in the narration. The present article deals with the descriptive-analytical method of studying the point of view in the tale "Fisherman and Monster" and its related narrative circles in the story collection "One Thousand and One Nights". In this way, the model of Jacques Fontaine, a contemporary semiotician, has been used. He considers the types of applied point of view in the discourse as "universal, cumulative or serial, selective, particularizing, parallel and conflicting ". Based on this, the research answers the question of which cognitive angles did the narrator use in the story of the fisherman and the monster and how? The findings of the research show that with every point of view and rotation, the author creates new form and new meaning in the story in order to have a greater impact on the structure and reach the meaning and purpose. He has used different types of

cognitive points of view based on purposefulness, but the "universal" one, due to the omniscient nature of the narrator and the use of description technique, has the highest frequency in the above-mentioned story and its narrative circles.

کلیدواژه‌ها English

: point of view
Jacques Fontaine
one thousand and one nights
Fishman and monster
ـ قرآن کریم
ـ ألف لیلة ولیلة (2008). بیروت: دار صادر، الطبعة الثانیة، المجلد الأول، الطبعة الأولی: 1999.
ـ ایرانی، ناصر (1380). هنر رمان، تهران؛ نشر آبانگاه، چاپ اول.
ـ بی‎نیاز، فتح‎الله (1388). درآمدی بر داستان‌نویسی و روایت‌شناسی، تهران: افزار، چاپ دوم.
ـ پراندوجی، نعیمه، نصیحت، ناهید (1397). نشانه‎معناشناسی فرایند تنش در ایمان آوردن ملکۀ سبا، جستارهای زبانی، د9، ش 3 (پیاپی 45)، ص 35 ـ 61.
ـ پینالت، دیوید (1389). شیوه‏های داستان‎پردازی در هزار و یک شب، ترجمه فریدون بدره‎ای، تهران: هرمس، چاپ اول
ـ تمیم‌داری، احمد (1372). جستاری در هزار و یک شب، ادبیات داستانی، سال اول، شهریور، شمارة 11، صص 22 و23.
ـ ثمینی، نغمه (1379). عشق و شعبده‎بازی (پژوهشی در هزار و یک شب) تهران: نشر مرکز، چاپ اول
ـ جلالی طحان، زهرا و خلیل اللهی، شهلا (1395). نشانه‎معناشناسی زاویه‎های دید در داستان صلح بر اساس نظریۀ ژاک فونتنی، دوماهنامۀ جستارهای زبانی، د7، ش 1 (پیاپی 29) فروردین و اردیبهشت، صص 1 ـ 16
ـ داد، سیما (1390). فرهنگ اصطلاحات ادبی، چاپ پنجم، تهران: مروارید.
ـ حسینی، نجمه و صرفی، محمدرضا (1389). بررسی وجوه روایتی در روایت‎های هزار و یک شب، نشریة ادب و زبان، دورة جدید، شمارة 27 (پیاپی 24)، بهار.
ـ رفعت‎خواه، فاطمه و علوی مقدم، مهیار (1399). تحلیل نشانه ـ معناشناسی زاویۀ دید در منظومۀ عاشقانۀ ورقه و گلشاه عیوقی، پژوهشنامۀ ادب غنایی، سال 18، شمارۀ 34، بهار و تابستان، صص 143 ـ 164.
ـ زختاره، حسن (1397). بررسی نشانه‎معناشناختی کارکرد انگیزشی گفته‏پردازی در هزار و یک شب، از میرایی تا نامیرایی، جستارهای زبانی، د9، ش 1 (پیاپی 43) فروردین و اردیبهشت، صص 139 ـ 153.
ـ ستاری، جلال (1384). هزار و یک شب و افسانۀ شهرزاد، تهران: بامداد، چاپ اول.
ـ شعیری، حمیدرضا (1395). تجزیه و تحلیل نشانه ـ معناشناسی گفتمان، تهران: سمت، چاپ چهارم.
ـ ................................ و آریانا (1390). چگونگی تداوم معنا در چهل نامۀ کوتاه به همسرم از نادر ابراهیمی، نقد ادبی، س 4، ش 14، تابستان، صص 161 ـ 185.
ـ ................................ و ساسانی، فرهاد (1386). زاویۀ دید و دید در گفتمان، مجلة علوم انسانی، دورة 15، شمارة 1، صص 69 ـ 86.
ـ ................................ و وفایی، ترانه (1388). راهی به نشانه ـ معناشناسی سیال: با بررسی موردی «ققنوس» نیما، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
ـ قربانی شهامت، مریم و همکاران (1399). کارکرد زاویۀ دید سوم شخص در خلق داستان‏های وهمناک و بررسی آن در داستان «طاووس‎های زرد» اثر منیرو روانی‎پور، دوفصلنامه روایت‏شناسی، سال 4، شماره 7، بهار و تابستان 1399، صص 145 ـ 166.
ـ محجوب، محمدجعفر (1383). ادبیات عامیانه در ایران (مجموعه مقالات) به کوشش حسن ذوالفقاری، چاپ دوم، تهران: چشمه.
ـ مستور، مصطفی (1395). مبانی داستان کوتاه، تهران: نشر مرکز.
ـ میرصادقی، جمال (1397). فرهنگ داستان‎نویسی، چاپ اول، تهران: فرهنگ معاصر
ـ میرصادقی، جمال و میرصادقی، میمنت (1399). واژه‎نامه هنر داستان‎نویسی، تهران: لوگوس، چاپ چهارم
ـ نصیحت، ناهید، پراندوجی، نعیمه (1401). واکاوی زاویه دید در داستان ابراهیم خلیل (ع) بر اساس نظریه ژاک فونتنی، دوفصلنامۀ روایت‎شناسی، سال 6، شماره 12، پاییز و زمستان، ص 507 – 526.

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 22 تیر 1404