آموزش وندها و شبه وندهای اشتقاقی فارسی به غیرفارسی‌زبانان از منظر صرفِ شناختی: مطالعۀ موردی پسوندهای اسم فاعل‌ساز (کار، گر، بان، باز، -َنده)

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان
اعظم آژند 1
مهناز کربلائی صادق 2
آرزو نجفیان 3
1 دانشجوی دکتری تخصصی رشته زبان‌شناسی همگانی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 استادیار زبان‌شناسی همگانی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
3 دانشیار زبان‌شناسی همگانی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
10.48311/lrr.2025.7265
چکیده
در این پژوهش به آموزش وندها و شبه وندهای اشتقاقی اسم فاعل‌ساز فارسی (کار، گر، بان، باز، -َنده) در واژه‌های مشتق به غیرفارسی‌زبانان با بهره‌گیری از دو روش صریح و غیرصریح پرداخته شده است. در آموزش مستقیم/صریح از مبانی نظری صرفِ شناختی مطرح‌شده از سوی هماوند (2011) استفاده شده و در آموزش غیرمستقیم/ غیرصریح، متن‌هایی که حاوی واژه‌های مشتق بودند به فارسی‌آموزان آموزش داده شده است. در این مطالعه، 16 نفر از فارسی‌آموزان مرکز آزفای دانشگاه علامه طباطبایی و مرکز آزفای دانشگاه شهید بهشتی در سطح پیشرفته، در قالب دو گروه کنترل و آزمایش بررسی شدند. فارسی‌آموزان در دو آزمون به عنوان پیش‌آزمون و پس‌آزمون شرکت کردند. نتایج این پژوهش براساس آمار توصیفی نشان داد که آموزش پسوندهای اسم فاعل‌ساز با بهره‌گیری از مبانی نظری صرفِ شناختی هماوند نظیر مقوله‌بندی، حوزه‌بندی و مفهوم‌سازی همراه با مفاهیم پیش‌نمونه‌ای و حاشیه‌ای می‌تواند در بهبود دانش واژگانی موثر و مفید باشد. به طور کلی به نظر می‌رسد آگاه کردن فارسی‌آموزان از ساختار ساخت‌واژی و معنایی واژه‌های مشتق موجب می‌شود اطلاعات زبانی و سطح یادگیری آن‌ها افزایش یابد.
کلیدواژه‌ها
واژه‌های مشتق زبان فارسی
پسوندهای اشتقاقی
صرفِ شناختی
مقوله‌بندی
حوزه‌بندی
مفهوم‌سازی
موضوعات

عنوان مقاله English

Teaching Persian derivational affixes and affixoid to non-Persian speakers from a Cognitive Morphology Approach: a case study of nominal suffixes (kar, gar, ban, baz, -ande)

نویسندگان English

Azam Azhand 1
Mahnaz Karbalaei Sadegh 2
Arezoo Najafian 3
1 Ph.D. Candidate of General Linguistics, Department of Linguistics, Science and Research Branch, Islamic Azad University.
2 Assistant Professor of General Linguistics, Department of Linguistics, Science and Research Branch, Islamic Azad University.
3 Associate Professor of General Linguistics, Payame Noor University
چکیده English

In this research, teaching Persian nominal suffixes and affixoid (kar, gar, ban, baz, -ande) in derived words to non-Persian speakers using two explicit and implicit methods has been discussed. In direct/explicit approach, the achievements and fundamentals of cognitive morphology approach developed by Hamawand (2011) were used, and in indirect/incidental approach, texts containing derived words were taught to language learners. In this study, 16 Farsi learners at advanced level from Azfa Center of Allameh Tabatabai University and Shahid Beheshti University were examined in the form of two control and experimental groups. Language learners participated in two tests as pre-test and post-test. The results of this research, based on descriptive statistics, showed that teaching noun suffixes by using Hamavand's achievements and cognitive morphology and the three cognitive functions of categorization, configuration and conceptualization along with prototype and periphery concepts can be effective and useful in improving vocabulary knowledge. In general, it seems that informing Persian learners about the lexical and semantic structure of derived words increases their linguistic knowledge and learning level.

کلیدواژه‌ها English

Persian derived words
Derivational Suffixes
cognitive morphology
Categorization
Configuration
Conceptualization
راسخ مهند، محمد؛ (1393)، درآمدی بر زبان‌شناسی شناختی، تهران: سمت
سامعی، حسین. تفسیری، ملیحه؛ (1393). الگوهای ساخت واژه در زبان فارسی، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، نشر آثار
کربلائی‌صادق، مهناز. گلفام، ارسلان؛ (1395)، «ویژگی‌های فعل مرکب با مصادر قرضی و اشتقاق‌های آن از زبان عربی در فارسی معاصر: ویژگی‌ها و محدودیت‌ها دیدگاه صرفِ شناختی»، دوماهنامۀ جستارهای زبانی، صص109-128
محمودی بختیاری، بهروز. شاه‌حسینی، فائقه؛ (1394)، «طرح‌واره‌های تداعی‌شدۀ تکواژ «کار» به عنوان مقوله‌ای چندمعنا: مطالعه‌ای در صرفِ شناختی»، مجلۀ زبان و زبان‌شناسی
• Baleghizadeh, S. & A. Saharkhiz (2014). “The impact of processing instruction on the recognition and production of English derivational affixes among EFL learners”. SAGE Open. No. 4/4.
• Golfam, Arsalan & Mahmoodi-Bakhtiari, Behrooz & Karbalaei Sadegh, Mahnaz. “The study of the Irreversible Binominals in Persian: A Cognitive Morphology Approach”. Procedia- Social and Behavioral Sciences 136 (2014) 159- 163.
• Golfam, Arsalan & Karbalaei Sadegh, Mahnaz. “The Investigation of Instrumental Compounds in Persian: A Cognitive Morphology Approach”. Procedia- Social and Behavioral Sciences 136 (2014) 164- 168.
• Hamavand, Zeki. (2011), Morphology in English: word formation in cognitive Grammar.
• Karimkhanlooei, G., & Maboudi, B. (2017). “Affixation Knowledge Strategy in Teaching English Vocabylary for Medicine”. International Journal of Language in India, 17(1), 72-90.
• K, Erikson Tarigan. M. Stevani, (2020). “Teaching vocabulary acquisition through derivational suffixes of SMP Santo Petrus Medan in the Academic Year 2017/2018”. Budapest International Research and Critics in Linguistics and Education (BirlE) Journal, Vol. 3, No. 2, pp 999-1012.
• Lakoff, G. (1987). Women, Fire and Dangerous Things: What Categories Reveal About the Mind. Chicago: The University of Chicago Press.
• Sonbul, S. (2013). “Approaches to second language vocabulary teaching”. The Encyclopedia of Applied Linguistics. First Edition. Ed. Chapelle, C.A. Chicester: Blackwell Publishing Ltd.
• Xinjie, L. (2011). “A Study of Acquiring L2 Vocabulary Through Using Word Part Strategy”. MA Thesis, Kristianstad University, Kristians.
• Yurtbasi, Mtin. (2015). “Building English vocabulary through roots, prefixes and suffixes”. Global Journal of Foreign language Teaching, Vol. 05, Issue 1, 44-51.
• Zimmerman, C.B. (2009). Word Knowledge: A Vocabulary Teachers Handbook. Oxford: Oxford University Press.
• Vadasy, P.F., & Nelson, J. R. (2012). Vocabularly Instruction for Struggling Students. London: Guilford.
• Rasakh Mohand, Mohammad. (2014), An Introduction to Cognitive Linguistics, Tehran.
• Samei, Hossein et al. (2014). Patterns of word formation in Persian language, Persian language and literature academy.
• Tabatabai, Aladdin. (2016), descriptive dictionary of Persian grammar.
• Karbalai Sadeq, Mahnaz. Gulfam, Arslan; (2016), "Features of the compound verb with borrowed infinitives and its derivations from the Arabic language in contemporary Persian: features and limitations of the purely cognitive perspective", pp. 109-128.
• Mahmoudi Bakhtiari, Behrouz. Shahhosseini, Faiqeh; (2014), "Associated schemas of the morpheme "kar" as a multi-meaning category: a study in cognitive perspective ".